Bertrand Russell’ın Kötülük Problemi

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Kötülük problemi ve insan mantığının sınırları

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Daha önce sitemizdeki Felsefe bölümünü incelemiş, yazılarını okumuş okuyucularımız bilirler ki felsefe tarihi farklı görüşlerle ve ortaya atılan problemlerle doludur. İşte bu yazıda da bu problemlerden birisine göz atacağız. Bu problem, Bertrand Russell tarafından ortaya atılmıştır. Problemi incelemeden önce de Russell’ı kısaca tanımak daha isabetli olabilir. Gelin önce Russell’ı sonra da bu problemi birlikte tanıyalım.

Bertrand Russell

Russell, 19. yüzyılın sonunda doğmuş ve 20. yüzyıl boyunca etkin olmuş bir filozoftur. Russell, genel olarak mantık alanında çalışmıştır ve anlatılarında sosyal ve politik konulara değinmiştir. Mantık tarafı bu yazıda savunacağı düşüncelerde önemli bir rol oynar çünkü o, mantık denklemlerini kullanarak savını oluşturacaktır.

Russell, ateist bir filozof olarak anlatılarında Tanrı’nın var olmadığı savını devamlı olarak savunur ve bunu kanıtlamak için kötülük problemini ortaya atar. Peki nedir bu problem?

Tanrı Varsa Kötü Olaylar Neden Olur?

Genel olarak teist yani Tanrı’nın varlığına inanılan sistemlerde Tanrı her zaman en iyi, en güçlü ve en bilge olarak tasvir edilir. Russell, bu kısma ithafen mantığı kullanarak şöyle söyler:

Eğer Tanrı, gerçekten en iyiyse ve bu evreni o yarattıysa kendisinin yarattığı hiçbir şey kötü olamaz. Hatta eğer kendisi kusursuzsa yarattığı şeylerde de kusur olmamalıdır. Buna rağmen, dünya kusurlarla doludur. Savaşlar, haksızlıklar, cinayetler vb. 

İnsanın içinde kötülük vardır ve bu kötülük onu yaratandan geçmiştir.

Russell, bu temelden yola çıkarak bu problemi kurgular. Buradan başlayarak soruları sıralar:

Eğer Tanrı her şeye gücü yeten bir varlıksa, neden kötülüğü ortadan kaldırmaz? Russell, Tanrı’nın her şeye kadir olduğu düşüncesiyle kötülüğün varlığının bağdaşmadığını düşünmüştür. Eğer Tanrı kötülüğü durduramıyorsa, o zaman her şeye kadir değildir. Eğer durduracak gücü varsa ancak durdurmuyorsa Tanrı iyi değildir. 

Russell, burada iki tür kötülük tanımı yapar: Doğal Kötülük ve Ahlaki Kötülük

Doğal kötülük (depremler, hastalıklar gibi insanların kontrolü dışında gelişen olaylar) ve ahlaki kötülük (savaşlar, cinayetler gibi insanların sebep olduğu kötülükler) arasında ayrım yaparak her iki tür kötülüğün de Tanrı’nın varlığıyla nasıl bağdaşabileceğini sorgular. Russell’a göre, bir Tanrı fikri bu kötülüklerin neden var olduğu sorusuna tatmin edici bir cevap vermez. Yani Russell burada ortaya iki ana ihtimal sunar:

1. Ya Tanrı vardır ancak kötülüğü engelleyecek güce sahip değildir veya bunu engellemek istemiyordur -ki bu iki ihtimalden birisi onun iyi olmadığını diğeri de o kadar güçlü olmadığını savunur.-
2. Ya da Tanrı yoktur. 

İşte kötülük problemi budur. Bir diğer deyişle, bu problem Russell’ın Tanrı’nın en azından Hristiyan anlayıştaki Tanrı gibi olmadığını “göstermek” için sunduğu bir problemdir. Elbette Russell, 1. ihtimale inanmıyordur. Ona göre Tanrı yoktur. 

Peki Bu Problem Doğru Mudur?

Peki gerçekten bu doğru mudur? Mantık Russell’ı gerçekten doğrular mı? Elbette bunun net bir cevabı yoktur ancak mantıkta bir de “fallacy” yani “yanılgı” adı verilen bir kavram vardır. Bu kavram, bazı yanlış mantıksal önermelerin belirli konseptleri anlamamaktan dolayı belirir. Örneğin, düşünelim ki birisi var ve şöyle bir cümle kuruyor: “Güneş gözlüğü taktım ve hava güzel oldu. Demek ki gözlükler hava durumunu etkiliyor.“

Bu cümle elbette hatalıdır öyle değil mi? Sebep sonuç ilişkisi yanlış kurulmuştur. Elbette bu kısımda amacımız mantıktaki yanılgı örneklerini göstererek sizlerin takdirine sunmak olacaktır. Gelin bir yanılgı örneği daha verelim:

Russell’ın kötülük problemini eleştiren biri, Tanrı’nın kötülüğü ortadan kaldırmama nedenini yanlış bir şekilde sunabilir ve ardından bu yanlış sunumu çürütmeye çalışabilir. Örneğin, “Tanrı kötülüğü neden ortadan kaldırmıyor? Bu, Tanrı’nın kötülüğü desteklediği anlamına gelir.” gibi bir düşünce aslında temelsiz bir düşünce olur. Burada tüm resmi görmemek veya yeteri kadar kanıtın elimizde olmaması önemlidir. 

Son olarak, felsefe tarihinde görülmüş en önemli hatalardan birisi maddi nedenlerle soyut nedenlerin karıştırılmasıdır. Örneğin, bir köpeğin inek doğurmasını beklemeyiz. Köpek yine kendisi gibi bir köpek doğuracaktır ancak Tanrı gibi boyutlarını tam olarak kestiremediğimiz ve maddi olarak kavrayamadığımız kısımlarda bu mantık çalışmayabilecektir.

İşte bunlar Russell’ın sunduğu argümana gelen eleştirilerdir. Her zamanki gibi takdiri siz okuyucularımıza bırakarak problemimize son vermek isteriz. Unutmayın, katılsanız da katılmasanız da felsefede bu önemli değildir. Önemli olan sorgulamanız olacaktır.

Kaynakça ve İleri Okuma