Hayvanların Yaralarını Hızlı İyileştirme Yöntemi: Yalamak
Çevremizdeki birçok canlının yaralarını yaladığını gözlemlemişizdir. Köpekler, kediler, maymunlar ve hatta insanlar. Elinizi kazayla kestiğinizi hayal edin. Eğer siz de kesilen parmağınızı hemen ağzınıza götürüyorsanız yalnız değilsiniz. Bu içgüdüsel tepki ve ağızdaki yaraların daha hızlı iyileşiyor olması bilim insanlarının kuşkularını bir yöne çekti: Tükürük.
Hepimizin Sahip Olduğu Kutsal Su: Tükürük
Ağız yaralarının vücudumuzdaki diğer yaralara göre daha hızlı iyileştiği uzun süredir bilinmekte. Geçtiğimiz yıllardaki araştırmalar sonucunda artık bu konunun sebebini de öğrenme imkanı bulduk.
Uzun yıllardır devam eden araştırmalarda, tükürüğün oluşturduğu nemli ortamın ve içerisindeki proteinlerin iyileşme sürecini hızlandırdığı biliniyordu. 2008 yılında tükürüğü mercek altına alan araştırmacılar histatin adındaki bir proteini keşfettiler. Tükürüğün içerisindeki bu protein, bakterilerin öldürülmesine katkı sağlayıp enfeksiyonu önleyerek iyileşme sürecini hızlandırmakta. Ayrıca bu proteinin yaraları kapatırken hücrelerin taşınmasına ve birbirlerine tutunmasına yardımcı olduğu sonucuna ulaşıldı. Hatta histatinin yeni damar oluşumunu desteklediğine yönelik çalışmalar da vardır.
Görsel Kaynağı: ScienceDirect
Yaranın İyileşme Süresini Dokuz Günden Üç Güne İyileştirmek Mümkün!
Ayrıca, 2006 yılında yapılan bir araştırma, tükürüğün içerisinde bulunan lizozim enzimlerinin, bakterilerin hücre duvarlarına saldırarak enfeksiyon riskini azalttığını gösteriyor.
Daha güncel bir araştırma iste Temmuz 2018’de California Üniversitesi ve National Institues of Health (NIH) tarafından yapıldı. Bu çalışmada deneklerin ağızlarında ve kollarında benzer boyutta yaralar açılarak iyileşme süreçleri gözlemlendi. Yaralı bölgelerdeki gen ifadelerini karşılaştıran araştırmacılar, ağızdaki SOX2, PITX1, PITX2 ve PAX9 proteinlerinin sürekli hazırda beklediğini ve yara oluşumunda hızla hareket ettiği sonucuna ulaştılar. Derideki yaralanmaya göre ağızdaki onarım sürecinin yaklaşık 10 kat kadar daha hızlı gerçekleştiği sonucuna ulaşıldı.
Bunun üzerine fareler üzerinde yapılan deneylerde, normal şartlarda dokuz günde iyileşen yaraların, genetik müdahale ile SOX2 proteini düzeyleri arttırıldığında üç günde iyileşebildiği görüldü.
Henüz insanlar üzerinde kesin bir sonuca dair araştırma olmasa da iyileşme süreci üzerine yapılan bu çalışmalar oldukça umut verici gözüküyor.
NOT: Birçok hayvanın yaptığı gibi yaralı bölgeyi yalayarak iyileştirmeye çalışmak teoride çok mantıklı gözükse de pratikte oldukça riskli. Tükürüğümüzde bulunan yararlı birçok mikroorganizmanın yanında, zararlı kabul edilebilecek olanları da hiç de az değildir. Bu yüzden açık yaraya tükürükle davranmak riskli bir hareket olabileceğinden pek tavsiye edilmemekte. Hayvanların bağışıklık sistemi bizden daha farklı olduğu için yalama işlemi onlarda çoğunlukla bir sorun yaratmamaktadır. Ancak, hayvanların yaralanmaları için sürülen bazı ilaçlar, yaladıklarında onlara zarar verebilecek kimyasallar içerebilir. Bu sebeple zaman zaman yalamalarını engelleyecek boyunluk benzeri ekipmanlar kullanmaları gerekir.
Kaynakça ve İleri Okuma
Ihalin, R., Loimaranta, V., & Tenovuo, J. (2005, August 2). Origin, structure, and biological activities of peroxidases in human saliva. Archives of Biochemistry and Biophysics. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0003986105002870.
Khurshid, Z., Najeeb, S., Mali, M., Moin, S. F., Raza, S. Q., Zohaib, S., Sefat, F., & Zafar, M. S. (2016, May 4). Histatin peptides: Pharmacological functions and their applications in dentistry. Saudi Pharmaceutical Journal. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1319016416300287.
Saey, T. H. (2019, August 8). Here’s why wounds heal faster in the mouth than in other skin. Science News.
https://www.sciencenews.org/article/why-wounds-heal-faster-mouth-other-skin.
Kaynak gösterilmeyen görseller, Canva Pro aracılığıyla telif hakkı ödenerek kullanılmaktadır.
Bize Destek Olmak İster Misiniz?
- Dilerseniz Patreon hesabımız üzerinden bize aylık veya tek seferlik bağış yaparak destekte bulunabilirsiniz.
- Daha detaylı bilgi almak için “Bize Destek Olabilirsiniz!” sayfamızı inceleyebilirsiniz!
