İnsanoğlunun En Yakını: Köpekler

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Vahşi kurttan sadık dosta evrimsel dönüşüm

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Başlık tüm yazıyı özetliyor değil mi? Köpekleri daha iyi anlatacak bir söz olmayabilir. Gerçekten de bu hayvanlar o kadar uysal ve sevgi doludur ki çağlar önce onların ataları vahşi yaşamdan kopmayı göze alarak bizleri en yakın dostları bellemişlerdir. Bu yazımızda, en sadık ve yakın dostumuzu daha yakından tanıyacağız. Onların fedakarlıklarını, yaptıkları hareketlerin anlamlarını ve aslında onlara ne denli ihtiyaç duyduğumuzu daha yakından göreceğiz.

Ortaya Çıkışı ve Evrimi

Bunun için önce onların evrimine kısaca göz atmak gerekir. Köpeklerin evrimi, milyonlarca yıl öncesine dayanır. Onlar, canis lupus adı verilen gri kurtların soyundan gelmektedir. İlk başta kurttan yabani köpek formuna geçişleri yaklaşık 30-40 bin yıl öncesine dayanır. Köpeklerin özellikle Avrasya’daki kurtlardan geldiğini ve oradan evrildiğini görüyoruz. 

Daha sonrasında yavaş yavaş evcilleştiklerini gözlemliyoruz. Fosillerin bize anlattığına göre onlarla olan arkadaşlığımız yaklaşık 14.000 yıl öncesine dayanıyor. Peki, bu evcilleşme süreci nasıl ortaya çıktı? 

İlk başta insanlar kurtlar ile daha yakın yerlerde yaşamaya başladı ve mutualist bir ilişki ortaya çıktı. Elbette bu kısım tahminlere dayanmaktadır. İnsanlar, bu dönemde kurtları besledi ve onlara barınaklar sundu. Bu şekilde, kurtlar da insanların bulunduğu bölgeleri otomatik olarak korumaya başladı. Zamanla insanlarla daha istekli bir şekilde iletişime geçen kurtlar, insanların çevresinde kaldı. Kurt yavruları, insanları daha da kolay benimser oldu. Saldırgan kurtlar ile insanlar arasında sürtüşmeler oldu. O kurtlar ölürken, yumuşak mizaçtaki kurtlar, insanlar ile yaşamaya devam etti. Daha sonrasında, insanlarla yaşamanın rahatına erişen kurtlar yavaş yavaş vahşi doğada ihtiyaçları olan özelliklerini kullanmaya gerek duymadılar. O özellikler köreldi ve bu kurtlar yabanıl kurtlardan ayrıştılar. Özellikle tarım devrimi döneminden itibaren de günümüzdeki köpek figürü tamamlanmış oldu.

Elbette evinizde beslediğiniz sevimli Yorkshire Terrier formatına geçmediler ancak en azından cüsseli sokak köpeklerinin formunu almaya başladılar. İşte böyleceevcilleşme süreci tamamlandı. Bu şekilde evcilleşen başka bir hayvan bulmak güçtür. Örneğin, kediler için “evcilleşti” demek mümkün değildir. Onların yapısı sosyal olduğundan barınak imkanını kullanmaktadırlar. Doğadaki yabani kedilerden pek farkları yoktur. Yalnızca yapı itibarıyla şehir yaşamına uyum sağlamışlardır. Evlerde gezinen aslanlardan asıl farkları vücutlarının daha küçük olmasıdır diyebiliriz.

Köpeklerin Becerileri

Bu sadık dostlarımızın kendilerine has bazı yetenekleri de vardır. Bunların başında koku ve işitme yetenekleri gelir. Elbette yabanıl birçok hayvan kadar başarılıdır diyemesek de oldukça hassas dürtülere sahiplerdir. Bizim duyamayacağımız sesleri duyarlar ve alamayacağımız kokuları rahatlıkla alabilirler. Koku duyularının bizim duyumuzdan yaklaşık 10.000 kat daha gelişmiş olduğu kanıtlanmıştır. 

Bunlara ek olarak, köpekler verilen eğitimi alma konusunda diğer hayvanlardan daha başarılıdır. Karmaşık görevleri öğrenebilirler. Zaten bu özellikleri nedeniyle depremlerde arama kurtarma amacıyla bile hizmet verebilirler. Son olarak, belki de en önemli özellikleri bağ kurmaktır diyebiliriz. 

İletişim açısından köpekler cevher niteliğindedirler. Hayatlarının tüm odaklarını sahipleri olarak belirleyebilen köpekler, sahiplerinin gözünün içine bakarak duygularını rahatlıkla anlayabilirler ve o duygulara reaksiyon verebilirler. Onların yaptığına yalnızca “koşullanmak” demek bu açıdan doğru değildir. Koşullanma, eğitimlerinin önemli bir parçası olsa da sahibini tatmin etme isteği onların temel motivasyonudur. 

Hayat Arkadaşlarımız

Şimdi, gelin bir köpek sahiplendiğinizi varsayalım. 3 aylık minik bir yavruyu aldığınızı düşünelim. Minik mi minik vücudunu elinize aldınız ve kucakladınız. Önce aşılarını olması gerekir değil mi? Oldukça savunmasız ve hayatı öğrenmeyi bekliyordur. Aşılarını olduktan sonra onu evinize götürdünüz. Artık onun evi olduğunu anlattınız ona. Sanki anlıyor gibi baktı gözlerinize. Evi gezdi, öğrendi ve sizi tanımak istedi. Kokladı koklayabildiği kadar. Her seferinde sanki son kez kokluyor gibi. Ona minik bir yatak aldınız, su kabı, tasma ve belki bir çiğneme oyuncağı. İster minicik bir vücudu olsun isterse Golden Retriever gibi kocaman. Fark etmez, değil mi? O bir bebek gibi size bağladı kendini artık. Siz işe, okula veya arkadaşlarınızla buluşmaya gittiniz. O ise evde sizi bekledi. Geldiğiniz anda üstünüze atladı. Tüm coşkusuyla sanki yıllardır görmemiş gibi. Yoktur çünkü zaman kavramı… Onun için 30 dakika ile 8 saat arasında fark yoktur. Sonuçta o, siz her evden çıktığınızda hayatının anlamı olan sizi bekliyor. Siz yokken, yastığınıza veya kıyafetinize yaklaşmış. Kokunuzu içine çekiyor. Öyle de aşık size…

Bazen de dışarı çıkarıyorsunuz. İşte o coşku ne güzel, değil mi? Sağa sola koşuyor. Sizinle beraber yeşil alan görmenin zevkini yaşıyor. Sonuçta orada siz olduğunuz sürece anlamlı geliyor ona. Bir de obur mu oburdur. Yemek için her şeyini verir. Sizi değil tabii ama kalan her şeyi verir. Bu şekilde yıllar geçer. Artık o bir bebek veya çocuk olmaktan çıkar, yetişkin olur. Oyunları azalır, sevimli hareketleri yerini oturaklı hamlelere bırakır ama değişmeyen bir şey olur: Size bakışı. Bu bakış öyle bir bakıştır ki Mecnun, Leyla’ya böyle bakmamıştır. Başka hiçbir şey olmaksızın size kitlenir. Sizinle iletişim için hareketler geliştirir, rutinlerinizi ayrıca sever. Sonra bir gün gelir onun hayatı son bulur. En nihayetinde sizin için 15 yıllık bir dostluk biterken onun için tüm hayatı sizinle geçmiştir. Onun tüm hayatı siz olursunuz. Sizden bir şey kopar bazen onunla beraber. En nihayetinde herkesin “O sadece bir köpek” demesi gibi laflara maruz da kalırsınız ancak ne fark eder? Siz bir dost kaybetmiş olursunuz. Hayatınıza devam ederken onun sevdiği şeyler hatrınızda kalır. Tabii bu dostluk böyle bitmez. Ömürleri aşabilen bir dostluk olur bu.  

İlginçtir ki bu yalnızca ev köpeklerinde böyle olmaz. Sokakta sık gördüğünüz ve beslediğiniz bir dost için de böyledir bu. Gün içinde gördüğü birkaç dostu ve birkaç tanıdığı vardır. 

Hiçbir köpeğin derdi saldırmak değildir, değil mi? Başka insanların çevresindeki köpeklere yaptığı kötü davranışlar sebebiyle ya da açlıktan asabileşebilir, saldırganlaşabilir. Bir köpeğin davranışlarını  belirleyen nasıl yetiştirildiği olur en sonunda. Ne hüzünlü değil mi? Başına gelecek hiçbir şeyi bilmiyor. Sizin otoritenize kalmış pek çok şey. Onu alıp, 3 ay bakıp, sonra sıkılıp ormanlara attıklarında ne olduğunu bilmiyor. Terk edilmişlik hissi tüm benliğini kaplıyor. O tüm hayatını size adarken bazı şeyleri onlar için göze alamamak da acıdır. Anlamadıkları ve bilmedikleri yasalar onların hiçbir söz hakkı olmaksızın uygulanır. En nihayetinde onlar hâlâ gördükleri insanlara o durmak bilmeyen kuyruklarını sallarlar. Dileriz ki o kuyruklar asla durmaz. Dileriz ki asırlardır yanımızda duran dostlarımızı bizden alacak fikirler ortalığı sarmaz…

Yazarın Notu: Bu sırada okuyucularımıza da bir bilgilendirmeyi çok görmemek adına bu serinin ana kahramanını tanıtmak isterim. Yazı boyunca görsellerini gördüğünüz köpek, bu ve bu yazıdan sonra gelecek olan hayvan yazılarının sebebi olan Loki’dir. O bu seriye hayat olduğu gibi bana yani bu yazının yazarına da yakın bir dost olmuştur. Ne yazık ki Loki, 18 Temmuz 2024 tarihinde aramızdan ayrıldı. Bende bıraktığı derin yaranın yararlı bir şeye dönüşmesini ve onun anısının yaşamasını istedim. Bu nedenle değerli yazar arkadaşlarımla beraber tüm bu canları sizinle tanıştırmak adına bir seriye imza atmak istedik. Loki’nin anısı bu şekilde yaşayacak diye umuyorum. Ona olan özlemim, umarım size faydalı içeriklerle dönüş yapabilir.

Kaynakça ve İleri Okuma