Canınızın sıkıldığını ve mutfaktaki abur cubur zulanızı boşaltmaya başladığınızı düşünün. Her birimizin en az bir kere başına gelmiştir değil mi? Şimdi ise hepsini tükettiniz. Bir anda modunuz düştü ve yediklerinizden pişmanlık hissetmeye başladınız. Yerken ne kadar da mutluydunuz oysa. Peki ya birdenbire ne değişti?
İnsan bazen neye aç olduğunu bilemez. Mide doludur ama içten içe bir boşluk yankılanır. Canım bir şey çekti deriz ama ne olduğunu da tam olarak bilemeyiz çoğu zaman. Çünkü o an acıkan şey beden değil, ruhtur. Duygusal açlık sessizdir. Kapıyı çalmaz veya mesaj atmaz. Bazen gecenin bir yarısı gelir. Bazen de bir dizinin ortasında veya eski bir şarkının nakaratında.. O an ne yediğinin, ne giydiğinin, neyi başardığının bir önemi yoktur. Sanki biri içimizden bir parçayı almış da adını söylemeden gitmiş gibi.
Duygusal Yeme Nedir?
Duygusal yeme, açlıkla değil duygularla tetiklenen yeme davranışıdır. Bu durumda bireyler fiziksel açlık hissi olmaksızın, stres, üzüntü, kaygı, sıkıntı gibi duygusal durumlarda yemek yiyerek duygularını “rahatlatmaya” çalışırlar. Bu davranış, yeme bozukluklarından farklı olsa da çoğu zaman yeme bozuklukları için bir risk faktörü olarak kabul edilir (Dakanalis, A., ve ark. 2023).
Duygusal Yeme Bozukluklarının Nedenleri
Duyguları Düzenleme Stratejisi
Beslenme, bireyin yaşamının çok erken dönemlerinde başlayan ve varlığını sürdürebilmesi için gerekli olan temel bir gereksinimdir. Bununla birlikte, yeme davranışı yalnızca fizyolojik ihtiyaçlara bağlı olarak şekillenmez. Kişinin duygusal yaşantıları da bu sürecin önemli bir parçasıdır. Farklı duygusal durumlar, bireyin yeme miktarını ve besin tercihlerini etkileyebilir. Duygusal gereksinimlerin yeterince karşılanamaması ise zamanla sağlıksız yeme örüntülerinin ortaya çıkmasına ve bireyin günlük işlevselliğini olumsuz etkileyen yeme sorunlarının gelişmesine zemin hazırlayabilir (Faraji, H., & Fırat, B. (2022).
Duygusal yeme davranışı genellikle duygularla başa çıkma amaçlı bir strateji olarak ortaya çıkar. Bireyler yiyeceği bir kaçış ya da kısa süreli rahatlama aracı olarak kullanırlar. Bu durum özellikle olumsuz duyguları bastırmak için ortaya çıkabilir. “Escape theory” (kaçış teorisi), duygusal yemenin temel mekanizmalarından biri olarak kabul edilir. Bireyler olumsuz duygulardan veya stresli düşüncelerden kaçmak için yemek yerler. (Shireen, H., 2022).
Stres ve Kaygı İlişkisi
Stres seviyesinin yüksek olması, duygusal yeme davranışını artırır. Özellikle akademik stres gibi yoğun psikolojik yük altında olan bireylerde duygusal yeme yaygın olarak görülmektedir. Ayat El-Zayat ve arkadaşlarının yaptığı bir çalışmada Suudi Arabistan’daki üniversite öğrencisi kadınlarda algılanan stres ile duygusal yeme davranışı arasındaki ilişkiyi incelenmiştir. Çalışmaya ortalama yaşı 21 olan 1050 öğrenci dahil edilmiştir. Bulgular, duygusal yemenin algılanan stres düzeyi ve akademik sınıf yükseldikçe anlamlı biçimde arttığını göstermiştir.
Farklı bir çalışma, COVID-19 kapanma döneminde tıp fakültesi bireylerinde algılanan stres ile duygusal yeme davranışı arasında pozitif bir ilişki olduğunu ve salgın sürecinin hem stres düzeylerini hem de duygusal yeme eğilimini artırdığını göstermiştir (Shehata, W.M., 2023). Yine aynı pandemi döneminde ülkemizde yapılan bir çalışmada, COVID-19 döneminde yetişkin bireylerde yeme bozukluğu ve duygusal yeme ile internet ve sosyal medya kullanımı arasında anlamlı ve pozitif ilişkiler bulunduğunu, bireylerin önemli bir bölümünün bu süreçte risk altında olduğunu göstermiştir (İnal Ö. 2022).
Travma, Depresyon ve Duygu Düzenleme
Çocuklukta yaşanan travmalar, özellikle duygusal istismar gibi deneyimler, ileriki yaşlarda duygusal yeme riskini artırabilir. Bu ilişki, travmanın etkisinin duyguları düzenleme yeteneğini zayıflatması ile açıklanır (Michopoulos V,2015). Depresyon ve diğer duygudurum bozuklukları da duygusal yeme ile sıkça ilişkilidir. Depresif semptomların artması, duygusal yeme davranışını yükseltir (Dakanalis, A., 2023).
Araştırmalar, yeme bozukluğu olan bireylerin ailelerinde depresyon ve bipolar bozukluk gibi duygudurum sorunlarının genel topluma göre daha sık görüldüğünü göstermektedir. Bu durum, yeme bozuklukları ile duygudurum bozuklukları arasında güçlü bir ilişki olduğunu düşündürmektedir. Ancak literatürde bu ilişkinin yönü net değildir. Bazı görüşler depresyonun yeme bozukluğuna eşlik ettiğini, bazıları ise yeme bozukluklarının duygudurum bozukluklarının bir görünümü olabileceğini savunmaktadır. Genel kabul, bu iki tablo arasındaki ilişkinin çok boyutlu ve karmaşık olduğu yönündedir (Kuruoğlu, A., (2000).
Duygusal Yeme ve Fiziksel Sağlık
Duygusal açlık yaşadığımızda genellikle maalesef cips, çikolata, çeşitli fast food ürünleri gibi şeker ve yağ açısından zengin ve bolca kalorili yiyecekler tercih ediyoruz. Bu besinler kısa süreli bir rahatlama hissi yaratsa da uzun vadede bizleri kilo artışı, obezite ve metabolik sağlık sorunlarıyla baş başa bırakıyor (Dakanalis, 2023).
Üstelik bu durum yalnızca birkaç kaçamakla sınırlı kalmıyor. Uzun yıllar boyunca bireyleri takip eden bir çalışma, depresyonun duygusal yemeyi artırarak zaman içinde kilo alımını hızlandırabileceğini gösteriyor (Konttinen H., 2019).
Duygusal Yeme Yönetimi ve Tedavi Yaklaşımları
Duygusal açlık ve yeme bozukluklarıyla mücadele eden biri için bu döngüden çıkmak çoğu zaman kolay değildir. Bazen kişi değişmek istese de alışkanlıklar ve düşünce kalıpları onu yeniden aynı noktaya götürebilir. İşte bu nedenle tedavi sabır, zaman ve kararlılık gerektirir. Bu süreçte en etkili yaklaşımlardan biri Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)’dir. BDT, düzenli yeme alışkanlıkları kazandırmayı, yeme ataklarını ve telafi edici davranışları azaltmayı, kişinin olumsuz düşünce kalıplarını yeniden yapılandırmayı ve hastalığın tekrar etme riskini düşürmeyi hedefler. Araştırmalar, özellikle bulimiya nervozada BDT’nin etkili sonuçlar sağladığını göstermektedir. Bununla birlikte, tedavi sürecine devam etmek birçok kişi için hala önemli bir güçlük olmaya devam etmektedir (Zilifli & Karaaziz, 2025).
Farkındalık ve Duygu Farkındalığı
Canımız yemek istediğinde onun ne tarz bir yemek olduğunu çoğunlukla tahmin edebiliyoruz. Peki ya değişen duygularımızın ihtiyacının ne olduğunu belirleyebiliyor muyuz? Bilinçli farkındalık (Mindfulness) ve duygu farkındalığı temelli yaklaşımlar, bireyin yaşadığı duyguları ve bedeninden gelen sinyalleri daha bilinçli şekilde değerlendirmesine yardımcı olur. Bu sayede fiziksel açlık ile duygusal ihtiyaç arasındaki ayrımı yapmak kolaylaşır ve duygusal yeme döngüsü zamanla kırılabilir (Shireen, 2022).
Yeme farkındalığı, bireyin yeme sırasında duygu, düşünce ve bedensel sinyallerinin bilincinde olarak, yeme deneyimine odaklanmasını ifade eder. Yeme hızı, açlık-tokluk farkındalığı, porsiyon kontrolü, dikkat dağıtıcı etkenler ve besinin duyusal özellikleri bu süreci etkileyen temel unsurlardır. Yeme farkındalığı, MEQ ve Mindful Eating Scale gibi ölçeklerle değerlendirilmekte ve sağlıklı yeme davranışlarının desteklenmesinde önemli bir yaklaşım olarak kabul edilmektedir (Bekerecioğlu, S.,2023).
Sonuç: Tabağın Dibinde Kalan Duygular
Duygusal yeme çoğu zaman tabağa değil, hissedilmeyen duygulara cevap verir. Yediğimiz şey bir besin değil, bastırılmış bir kaygı, ertelenmiş bir üzüntü, söylenememiş bir cümle olabilir. Beden doyar, ama ruh aynı soruyu fısıldar: “Beni gerçekten duydun mu?”
Mesele ne yediğimizden çok, neden yediğimizdir. Çünkü yemek, duyguların yerini aldığında geçici bir rahatlama sunar, ama boşluğu doldurmaz. Asıl dönüşüm, kendimize dürüstçe bakabildiğimizde başlar: “Şu an aç olan midem mi, yoksa kalbim mi?”
Duygusal yeme bir kusur değil, bir işarettir. Ve her işaret gibi, fark edildiğinde yön değiştirme şansı sunar. Bazen iyileşme, tabağı değil, duygulara açılan alanı büyütmekle başlar.
Kaynakça ve İleri Okuma
Dakanalis, A., Mentzelou, M., Papadopoulou, S. K., Papandreou, D., Spanoudaki, M., Vasios, G. K., Pavlidou, E., Mantzorou, M., & Giaginis, C. (2023). The Association of Emotional Eating with Overweight/Obesity, Depression, Anxiety/Stress, and Dietary Patterns: A Review of the Current Clinical Evidence. Nutrients, 15(5), 1173. https://doi.org/10.3390/nu15051173
Faraji, H., & Fırat, B. (2022). Yeme Bozuklukları ve Duygular. Fenerbahçe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 153-174.
Shireen, H., Castelli, S., Legault, M. et al. Phenomenological support for escape theory: a qualitative study using explicitation interviews with emotional eaters. J Eat Disord 10, 174 (2022). https://doi.org/10.1186/s40337-022-00690-y
El-Zayat, A., Sultan, S., Alharthi, S. et al. The relationship between perceived stress and emotional eating among university students in Saudi Arabia. Discov Ment Health 5, 107 (2025). https://doi.org/10.1007/s44192-025-00215-4
Shehata, W.M., Abdeldaim, D.E. Emotional eating in relation to psychological stress during COVID-19 pandemic: a cross-sectional study in faculty of medicine, Tanta University, Egypt. BMC Public Health 23, 277 (2023). https://doi.org/10.1186/s12889-023-15177-x
İnal Ö. Covid-19 Döneminde Yetişkin Bireylerde Yeme Bozukluğu, Duygusal Yeme, İnternet ve Sosyal Medya Bağımlılığı. Akd Tıp D. 2022;8(3):291-7.
Michopoulos V, Powers A, Moore C, Villarreal S, Ressler KJ, Bradley B. The mediating role of emotion dysregulation and depression on the relationship between childhood trauma exposure and emotional eating. Appetite. 2015 Aug;91:129-36. doi: 10.1016/j.appet.2015.03.036. Epub 2015 Apr 9. PMID: 25865667; PMCID: PMC4459910.
Kuruoğlu, A., (2000). Yeme Bozukluklarında Genetik Etkenler. Klinik Psikofarmakoloji Bulteni-Bulletin Of Clinical Psychopharmacology , vol.10, 32-37.
Konttinen, H., van Strien, T., Männistö, S. et al. Depression, emotional eating and long-term weight changes: a population-based prospective study. Int J Behav Nutr Phys Act 16, 28 (2019). https://doi.org/10.1186/s12966-019-0791-8
Zilifli, Y., & Karaaziz, M. (2025). Yeme bozukluğu olan bireylerde bilişsel davranışçı terapinin kullanılması üzerine bir derleme. Social Sciences and Academic Studies: Journal of Criminology Sociology and Law, 6(11), 1-21. https://doi.org/10.52096/jcsl.06.11.01
Bekerecioğlu, S., Bekerecioğlu, S., & Beyhan, Y. (2023). Duygusal iştah ve yeme farkındalığı. In H. Baygut & Y. Beyhan (Eds.), Sağlık & Bilim 2023: Beslenme-III . Efe Akademi Yayınları. ISBN 9786256600171
