“özellikle inorganik kimyada olmak üzere, moleküllerdeki atomların bağlanması üzerine çalışmasından dolayı”
Nobel Kimya Ödüllerinin on üçüncüsünü İsviçreli kimyager Alfred Werner kucakladı. İnorganik kimya alanında çalışan bir kimyager ilk kez Nobel almış oldu, üstelik yaklaşık 60 yıl boyunca da inorganik kimya alanında başka bir kimyager Nobel kazanamadı. Dört çocuklu bir ailenin en küçüğü olan Werner, Zürih Üniversitesi’nde doktorasını tamamladı. Çalışmaları sonucunda koordinasyon kimyasının temellerini atmış oldu.
Werner’in Nobel almasını sağlayan, tek bir spesifik konudan çok inorganik kimya alanında yaptığı birden fazla araştırmadır. İnorganik kimya, ya da bir diğer adıyla anorganik kimya, içerisinde karbon-hidrojen bağı içermeyen moleküllerin yapıları, özellikleri, tepkimeleri ve sentezlenmeleri gibi birçok konuyu inceleyen kimya dalıdır. Bir inorganik molekülde karbon ve hidrojen elementleri bulunabilir; ancak, bu iki element arasında bağ yoktur.
Werner’ın yaptığı önemli çalışmalardan biri, koordinasyon kimyasını geliştirme yönünde oldu. Bu alan, koordinasyon bileşiği (metal bileşiği) olarak tanımlanan moleküllerin yapılarını inceler. Bu yapıların merkezinde bir metal atomu ve metalin çevresinde birden fazla ligand vardır. Bir koordinasyon bileşiğinde birden fazla metal atomu da bulunabilir ve her bir metal kendisine bağlanan ligandların merkezinde bulunur. Ligandlar, merkezdeki metal atomuna bağlanarak bu bağ üzerinden metale elektron sağlayan yapılardır.
Koordinasyon bileşikleri oldukça yaygındır. Bu yüzden, yapılarının detaylı olarak incelenmesi büyük önem arz ediyordu. Werner’in odaklandığı konu da bu oldu. Metale bağlanan ligandlar aynı olabilecekleri gibi farklı da olabilirdi. Werner birkaç farklı liganda sahip bileşiklerin izomer sayılarını başarılı şekilde açıkladı. (İzomer, aynı kimyasal formüle sahip ama üç boyutlu yapılarında bağ yerleri farklı olan moleküllere denir.) Her bileşiğin farklı izomerleri ve izomerlerin de farklı kimyasal yapıları olduğundan, bunu bilmek son derece önemlidir. Werner, koordinasyon bileşiklerinin izomer sayılarını ve yapılarını büyük bir doğrulukla ortaya koymayı başardı. Aynı zamanda optik izomerlerin bağları ve özellikleri üzerine de çalışmalar yapan Werner, ilk yapay kiral molekülü sentezlemeyi başardı. (Ayna görüntüsü ile kendisi üst üste çakışmayan moleküllere kiral denmektedir.)
Bunların yanı sıra Werner’in, koordinasyon sayıları üzerine yaptığı çalışmalar da büyük önem arz etmektedir. Koordinasyon sayısı bir atomun en yakınında olan diğer atom sayıdır ya da bir başka deyişle birbirine temas eden atomlardır. Koordinasyon sayısı 4, 6 ve 8 olan bileşikleri inceleyen Werner, elde ettiği sonuçlar sayesinde koordinasyon kimyasının temelini atmış oldu.
Yaptığı bu çalışmalar sayesinde 1913 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü alan Werner, yaşadığı rahatsızlıklar sonucunda 1919 yılında 52 yaşında hayatını kaybetti. Werner’in açtığı bu yolda, yıllar için yapılan çalışmalarla bu bileşiklerin yapıları ve özellikleri hakkında bugün birçok bilgiye sahibiz.
Kaynakça ve İleri Okuma
The Nobel Prize in Chemistry 1913. (n.d.). NobelPrize.org. https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1913/summary/
Kauffman, G. B. (2023, December 8). Alfred Werner | Nobel Prize-Winning Swiss Chemist. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Alfred-Werner
Organic Chemistry (4th Edition) Paula Y. Bruice. Pearson Educational Books. ISBN 9780131407480
“Careers in Chemistry: Inorganic Chemistry”. American Chemical Society. Archived from the original on 2012-10-29.
Cotton, F. A. and Wilkinson, G., Advanced Inorganic Chemistry, John Wiley and Sons: New York, 1988. ISBN 9780471199575
Grau, J. M., Renau, C., Caballero, A. B., Caubet, A., Počkaj, M., Lorenzo, J., & Gámez, P. (2018). Evaluation of the metal-dependent cytotoxic behavior of coordination compounds. Dalton Transactions, 47(14), 4902–4908. https://doi.org/10.1039/c7dt04604a
Bize Destek Olmak İster Misiniz?
- Dilerseniz Patreon hesabımız üzerinden bize aylık veya tek seferlik bağış yaparak destekte bulunabilirsiniz.
- Daha detaylı bilgi almak için “Bize Destek Olabilirsiniz!” sayfamızı inceleyebilirsiniz!
