Özellikle havaların ısınmasıyla birlikte arılar da faaliyetlerine başlar. Çoğumuzun sokmasından korktuğu ve yakınında istemediği bu canlılar birçok güzel günümüzü mahvedebilir. Fakat korkularımızı bir yana bırakırsak arıların oldukça akıllı ve ekosistem için son derece gerekli canlılar olduğunu görebiliriz. Bu yazımızda yaygın arı türlerinden olan yaban arılarını (vespula) ve duvarcı arılarını (genus osmia) inceleyeceğiz.
Tabii ki günlük hayatımızda gördüğümüz tek arı türü yaban ve duvarcı arısı değil.Arılar hakkında bilirkişi değilseniz bunu ayırt etmesi oldukça güç fakat dünyada 20.000’i aşkın arı türü bulunmakta. Bu türlerin çoğu günlük rutinlerini düzenli bir şekilde yerine getirirler; çiçekten çiçeğe uçup karınlarını nektar ve polen ile doyururlar. Arılar oldukça büyüleyici hayvanlardır ve biz insanlardan farklı olarak renk spektrumları son derece geniştir. Bunun yanında koku alma duyuları da bir o kadar ileri seviyededir. Koku alma ve renk skalası konusundaki geniş yelpazelerini bir yana bırakırsak bu canlıların birçoğumuzun bilmediği hayret verici birçok başka özelliği de bulunmakta. Gelin hep birlikte bu 20.000 tür içinden yaban arılarını birlikte inceleyelim.
Uyuma, Uyanma ve Barınma Döngüsü
Yaban arılarının en rahat şekilde barınıp üreyebileceği doğal ortam çok basit iki bileşenden oluşuyor; birçoğumuzun bahçesinde gördüğü gibi kökünü kazıdığı yabani otlar ve biraz toprak. Uzun kış aylarından sonra bu topraklar oldukça sertleşir ve havalar ısınana kadar üzerlerinde pek fazla bitkinin yeşermesine izin vermezler. Aslında arıların kış mevsiminde oldukça nadir görülmesinin sebebi de budur: karınlarını doyuracak polen ve nektarların oluşması için havaların ısınması gerekir. Birçoğumuzun yanlış şekilde bildiğinin aksine, arı türlerinin hepsi kış aylarında ölmezler. Bu canlıların bazı türlerinin ömürleri çok daha uzundur. Yaban arıları, tıpkı kış uykusuna yatan diğer hayvanlar gibi kışı toprağın altında uykuda geçirirler. Sıcaklıkların artması ile teker teker toprağın altından çıkarlar ve bir an önce karınlarını doyurmaya çalışırlar. Arılar, uzun bir uykunun ardından sistemlerini harekete geçirmek için çiçekten çiçeğe konarlarken aynı zamanda tüm vücutlarını da istemsiz bir şekilde polen ile kaplarlar. Bu polenler, arılar sayesinde çiçekten çiçeğe yer değiştirirler. Arıların bu kadar fazla poleni kendilerine çekmelerinin bir sebebi de statik elektriktir. Bu hayvanlar uçarlarken vücutlarında statik elektrik toplarlar ve bu sayede polenler vücutlarına çok kolay bir şekilde yapışır.
Fakat bütün arılar yerin altında yaşamazlar. İnsanların inşa ettiği çok basit yapılarda da kendileri için huzurlu bir ortam bulabilirler. Örnek vermek gerekirse: eğer bahçenize içi ağaç dalları ve çalılarla dolu tahta bir kutu koyarsanız, bu bazı arıların dikkatini çekecektir. Eğer gerçekten arılar için mükemmel bir yaşam alanı yapmak istiyorsanız bu kutunun içine üstüne delikler açtığınız birkaç küçük kütük parçası koyabilirsiniz. Böylece arıların vazgeçilmez evini çok az eforla inşa etmiş olursunuz. Bu küçük delikler özellikle daha önce de bahsettiğimiz 20.000’i aşkın arı çeşidi içerisinden duvarcı arıları için harika bir yerleşim yeridir. Örnek bir yuva görselini aşağıda bulabilirsiniz.
Yavrulama ve Üreme
Arılar her zaman sürü halinde yaşamazlar. Yalnız arılar da bulunmaktadır ve bu arılar evlerini toprağın altına inşa ederler. Dişi yaban arısı tercihen çok da taşlaşmamış bir toprak örtüsü bulmaya çalışır ve kendi uzunluğunun yarısı kadar bir delik kazar. Bu deliğin içine vücudunun alt kısmını yerleştirir ve yumurtlamaya başlar. Yumurtlama sırasında dişi arının vücudu bir çeşit koku yayar. Bu kokuyu bizler alamasak da, arıların koku alma duyusu çok güçlü olduğundan, anında etrafta yumurtlama yapan dişi bir arı olduğunu anlarlar. Dişinin yaydığı bu koku erkek arılar için neredeyse karşı konulamazdır ve çiftleşme bu şekilde gerçekleşir. Çiftleşme sırasında ortaya yine arıların duymasının imkansız olduğu bir vızıltı ortaya çıkar ve bu, diğer erkek arıları da harekete geçirir; böylece bölgenin üremek için elverişli olduğu anlaşılır. Duvarcı arılarının yaban arılarından önemli bir farkı insan yapımı olan yuvaları daha sık tercih etmeleridir fakat üreme şekilleri yaban arıları ile neredeyse aynıdır. Tek fark; toprak üzerinde değil de yukarıda bahsettiğimiz üstüne delikler açılmış ağaç kütükleri üstünde üremeleridir.
Tehlikeler ve Hayatta Kalma
Özellikle duvarcı arılarının evlerindeki delikleri işgal etmeyi çok seven, mavi- yeşil renklerde bir arı türü bulunmaktadır: Guguklu Arı. (Thyreus nitidulus). Bu hayvanlar genelde zararsız olmakla birlikte duvarcı arılarının yuvalarında oluşturduğu düzeni bozmaya oldukça elverişlidirler. Bunun sebebi ise dişi duvarcı arılarının yumurtalarını bıraktıkları deliklere kendi yumurtalarını bırakmaya çalışmalarıdır. Duvarcı arıları bu tehlikenin farkında olduklarından genellikle bu istilacı arı türüne karşı tetiktedirler.
Fakat Guguklu Arılar istilacılar arasında en az endişelenilmesi gereken türdür. “Black Oil Beetle” adı verilen oldukça toksik bir böcek türü, arılar için tehlike oluşturmaktadır. Sadece duvarcı arıları için değil, aynı zamanda yaban arıları için de tehlikeli bir türdür. Çünkü bu böceğin ana öğünleri arasında çok da büyük olmayan arılar bulunmaktadır. Arıların bu böceğe karşı tek şansı; kalabalık bir savunma yapmak ya da tehlikeyi önceden sezip uçmaya başlamaktır. Black Oil böceğinin arılar ile ortak noktası çiçeklerin nektarları ile beslenebilmesidir. Bu durum, arılar ve Black Oil böceği için tehlikeli bir buluşma noktası oluşturur.
Yaban arıları ve duvarcı arıları için bir başka tehlike de yine kendi türlerinden gelmektedir. Hornetler (Genus vespa) olarak da bilinen büyük bir yaban arısı türü kendisinden küçük arıların kazdığı minik delikleri istila etmekten hoşlanır. Hornetler genellikle kendi evlerini oluşturmaz ve orada barınmazlar ve bu sebeple arı bilimciler tarafından oldukça istilacı oldukları bilinmektedir. Fakat Black Oil böceğinin aksine guguklu arılar; yaban arıları ve duvarcı arıları için hayati bir tehlike oluşturmazlar. Tıpkı az önce bahsettiğimiz Guguklu arılar gibi, sadece barınacak ve yumurtlayacak bir yer arayışı içerisindedirler. Bu sebeple duvarcı ve yaban arıları kendi evlerinde bir guguklu arıya rastladıklarında genellikle sorunsuz bir şekilde onu yuvalarından kovarlar.
Zararsız ve Önemli Canlılar
Gördüğünüz üzere arılar da tıpkı biz insanlar gibi barınma, üreme ve beslenme ihtiyaçlarını karşılamak için hayatları boyunca çaba sarf etmektir. Özellikle Türkiye’de ölüme sebep olan arılar oldukça azdır ve hiçbir arı ona karşı tehdit oluşturmayan bir insanı sokmaz.
Bunun haricinde, arılar insanlık için son derece önemlidirler. Yabani bitkilerin neredeyse %90’ı ve mahsullerin yaklaşık %75’i “pollination” olarak da bilinen tozlaşma sürecine bağlıdır ve arılar dünyadaki en büyük polen taşıyıcısı konumundadırlar. Düşünün ki yediğiniz her gıdanın yaklaşık 1/3’i arıların tozlaşma süreci sayesinde sofranızda ve midenizde bulunmaktadır.
Bizim için oldukça önem taşıyan arılar için yapabileceğimiz çok basit ama faydalı birkaç şey var. Bahçenize farklı çiçekler ekerek arılar için harika bir açık büfe oluşturabilirsiniz. Hem bu sayede tozlaşma sürecine de katkıda bulunmuş olursunuz. Özellikle mart ve ekim ayları arasında arılar oldukça aktif olduğundan bu mevsimlerde hayatta kalmaya elverişli çiçekleri tercih edebilirsiniz. Bir diğer yapabileceğiniz şey ise arıları öldürmemenizdir. Dediğimiz gibi bu canlılar insanlar için bir tehlike teşkil etmezler, aksine yoklukları oldukça korkutucu bir senaryoya yol açabilir. Hepimiz arıların önemini anlamalı ve onlarla barış içinde var olmayı sürdürebilmeliyiz.
Kaynakça ve İleri Okuma
Christopher Burnett Chris is an avid gardener, Christopher Burnett Chris is an avid gardener, verified), A. (not, verified), J. P. G. (not, & Verified), K. K. (Not. (2024, April 15). Native bees: The best pollinators for your garden. Almanac.com. https://www.almanac.com/native-bees-best-pollinators-your-garden
BBC. (2023, March 5). Rare black oil beetle returns to Kinver Edge Heathland. BBC News. https://www.bbc.com/news/uk-england-stoke-staffordshire-64854451
Bee behavior. Museum of the Earth. (n.d.). https://www.museumoftheearth.org/bees/behavior
Mason Bees. ANR Blogs. (n.d.). https://ucanr.edu/blogs/blogcore/postdetail.cfm?postnum=58956
Wasps: National Geographic. Animals. (n.d.). https://www.nationalgeographic.com/animals/invertebrates/facts/wasps
YouTube. (2017, May 13). Bumblebees – the secret world of bees. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=rFEbwp7rPF8
Bize Destek Olmak İster Misiniz?
- Dilerseniz Patreon hesabımız üzerinden bize aylık veya tek seferlik bağış yaparak destekte bulunabilirsiniz.
- Daha detaylı bilgi almak için “Bize Destek Olabilirsiniz!” sayfamızı inceleyebilirsiniz!
