Franklin D. Roosevelt Dönemi ABD (1933-1945)

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Ekonomik Enkazdan Süper Güce Roosevelt

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Serimizin önceki yazılarında George Washington ve Thomas Jefferson dönemi ABD’yi ele almıştık. Onlar Amerika’nın kurucu başkanları olarak görev almışlardı. Onların ardından birçok ABD başkanı görev yapmış ve önemli olaylara şahitlik etmişlerdi. Bu isimlerin ardından 16. ABD Başkanı olarak görev yapmış olan Abraham Lincoln, göreve gelerek ve sonrasında iç savaşa öncülük ederek ABD tarihini sonsuza kadar değiştirmişti. Lincoln sonrası ABD, bir süre Avrupa’daki olaylara kendisini kapatarak Güney ve Kuzey Amerika’nın en büyük ülkesi oldu. Artık bu kıtadaki kararların önemli bir bölümünde son söz onundu. Tabii bildiğimiz üzere bu ABD’ye yetmedi ve ABD, önce 1. Dünya Savaşı ile beraber Avrupa’da söz sahibi oldu ardından da 20 yıl içinde süper güç olmak için adımlarını attı. Bu adımları da Franklin Roosevelt öncülüğünde attı.

Büyük Buhran (1929)

29 Ekim 1929’da, Wall Street’teki hisse senedi piyasasında büyük bir çöküş yaşandı. Bu çöküş, Amerika ve dünya genelindeki hisse senedi fiyatlarının hızla düşmesine neden oldu. Birçok yatırımcı, büyük miktarlarda para kaybetti ve bu da ekonomik güvensizliği artırdı. Piyasadaki çöküş, birçok bankanın iflas etmesine veya zor duruma düşmesine yol açtı. Bankaların kapanması veya iflas etmesi, insanların tasarruflarını kaybetmelerine ve finansal istikrarsızlığın artmasına neden oldu.

Büyük Buhran döneminde, tüketici harcamaları ve sanayi üretimi ciddi şekilde azaldı. Bu, işletmelerin üretimi azaltmasına ve işçi çıkarmasına neden oldu. Tüm bunlar işsizlik oranlarının artmasına yol açtı. İşsizlik oranlarının artmasıyla sebebiyle çoğu ülkede büyük değişiklikler yaşandı. ABD de yaşanan değişikliklerden payını aldı. 1933 yılında ağırlıklı olarak ekonomik vaatlerle Franklin Roosevelt, ABD’nin 32. Başkanı oldu. Göreve başlar başlamaz da kendisiyle özdeşleşen “New Deal” programını başlattı. Peki nedir bu “New Deal”? 

New Deal

Bu program, Roosevelt’in ABD’yi 1929’dan 1933’e kadar süregelen ekonomik sorunlardan kurtarma çabasıydı. Peki, neleri hedefledi?

1. İşsizliği Azaltmak: New Deal programları, kamu işleri projeleri ve diğer istihdam teşvikleri aracılığıyla işsizliği azaltmayı amaçladı. Kısacası, yeni iş alanları yaratarak hem ekonomiyi büyütmeyi hem de işsizliği azaltmayı hedefledi.
2. Durgun Bankacılıkla Mücadele: Hisse senetlerinde yaşanan sorun en önce bankaları vurmuş oldu. ABD her zaman bankacılıkta güçlü olmayı hedefleyen bir ülkeydi. Tam da bu yüzden, bankacılık reformları ve endüstriyel düzenlemeler gibi çeşitli önlemlerle ekonomik durgunlukla mücadele etmeyi hedefledi. 
3. Sosyal Güvenlik Ağının Oluşturulması: Bu belki de ABD tarihinin en önemli programlarından birisiydi. Birçok vatandaş, sadece vatandaş olduğu için refaha erecekti. Program kapsamında Sosyal Güvenlik Yasası kabul edildi. Bu yasa, Amerika’da yaşlılık sigortası, işsizlik sigortası ve federal yardım programlarını içeriyordu. 
4. Endüstriyel ve Tarımsal Reformlar: New Deal, endüstriyel işçi haklarına yönelik düzenlemeleri içeriyordu ve tarım sektöründe reformları destekledi. Tarımın modernleştirilmesi ve çiftçilerin desteklenmesi, ekonomik durgunluğun etkilerini hafifletmeyi amaçladı.

Peki sonucu mu? Kısaca söyleyelim: Neredeyse tamamı başarılı oldu ve 1938’e yani 2. Dünya Savaşı’nın başına geldiğimizde ABD artık en büyük ekonomik güçlerden birisi olmuştu. 

2. Dünya Savaşı

Yazının başındaki yıllardan da fark edebileceğiniz gibi Roosevelt tam 3 kez ABD başkanı olarak en uzun süre ABD başkanlığı yapan isimdir. Bu üç dönemin ilki az önce anlattığımız New Deal ile geçmiştir. Roosevelt, öncelikle 4 yılda ekonominin toparlanması için hem kısa vadede hem uzun vadede sonuç verecek adımlar atarak halkın gözünde 2. dönemine başlamayı hak etmişti. 2., 3. ve 4. dönemi ise çok farklı olacaktı. Roosevelt dediğimizde herkesin aklında belirecek olan şey hiç şüphesiz 2. Dünya Savaşı’dır. 

Almanya’nın saldırgan yaklaşımıyla Avrupa’da karanlık bir dönem başlarken Pasifik’te de ABD ile Japonya arasında gergin yıllar başlıyordu. Hem ABD hem de Japonya son 20 yılda başlarını bulundukları yerlerden çıkararak büyümeyi amaçlamıştı. Özellikle Japonya için bu daha önemliydi. Onlar yüzyıllarca Çin’in büyüklüğü karşısında pasif kalmıştı. Ta ki 1900’lerin başına kadar. Japonlar artık Çin’i yenebilecek bir güç olmuştu ama bu da yetmezdi. Sıra denizleri ele geçirmekteydi ama o denizlerin bir hâkimi vardı: Amerika Birleşik Devletleri.

Japonlar bu tehlikeyi okyanuslarından atmak için Pearl Harbor saldırısını gerçekleştirdi. Bununla beraber ABD, 2. Dünya Savaşı’na girmiş oldu. Bu savaşa dair daha çok şey öğrenmek isterseniz “2. Dünya Savaşı” yazımızı inceleyebilirsiniz.

ABD Tarihinin En Uzun Süre Başkanlık Yapan İsmi: Roosevelt

Roosevelt, ülkesini kararlı adımlar atarak büyük bir savaştan alnı ak bir şekilde çıkarmıştı. Hatta öyle ki, ABD artık İngiltere’den de büyük bir güç olarak Sovyetler ile beraber en büyük güç haline gelmişti. Tabi “beraber” derken burada bir dostluğu kastetmiyoruz. Her ne kadar neredeyse aynı anda en büyük güç haline gelseler de bu tam zıt iki kutup yaratmıştı: Komünizmin ülkesi Sovyetler ile kapitalizmin ülkesi Amerika Birleşik Devletleri. Bu güç yarışıyla beraber bir ideoloji savaşı da olacaktı. 

Şimdilik bu “soğuk” savaşı bir tarafa bırakarak Roosevelt dönemine dönelim. Önce 1941’de yeniden başkan seçilen Roosevelt bunun ardından savaş şartlarıyla erken bir seçime giderek 1944’te yeniden başkan seçildi. Bu, 4. dönemi olacaktı. Amerikan tarihi için bu bir rekordur. Çoğu başkan için 2 kez arka arkaya seçilmek büyük bir başarıyken Roosevelt 4. dönemine başlıyordu. Tabi bu son dönemi uzun olmayacaktı. 1945’in Nisan ayında Roosevelt ani bir felç geçirerek hayatını kaybetti. Savaş son günlerindeydi. Roosevelt’in ölümü her ne kadar ABD halkını yasa boğsa da savaşın seyrini etkilememişti. Roosevelt ve Churchill el ele Almanya’yı yenmişti. Sırada Amerika’nın savaşa girmesinin nedeni olan Japonlar vardı. Peki onlar nasıl yenilecekti? Bu yenilginin cevabını da serimizin bir sonraki yazısı olan “Harry Truman Dönemi ABD” verecek. 

İşte Roosevelt dönemi böylece bitmiş oldu. 4 kez başkanlık yapan, ekonomik sorunlardan Amerika’yı arındıran ve kurucu başkanlarla beraber en ikonik başkanlardan olan Roosevelt’i ne başka ülke ne de siyasi bir rakip yenmişti. Onun yerine ani bir felce mağlup olmuştu ama Amerika kazanmıştı.

Kaynakça ve İleri Okuma