Bilinen adıyla Oscar Wilde, tam adı ise Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde olan yazarımız 16 Ekim 1854’te Dublin’de doğdu. Hem şair hem oyun yazarı olan Oscar Wilde aynı zamanda editörlük de yaptı. Ortaya koyduğu eserler, bir birey olarak topluma bakışı ve zaman zaman da toplumun karşısındaki duruşu, döneminin ahlaki ve toplumsal kuralları karşısında takındığı reddedici tavır ile Oscar Wilde Viktorya Dönemi edebiyatının en ilgi çekici ve çarpıcı isimlerinden biri.
Görsel Kaynağı: ThoughtCo
“Sanat Yaşamdan Ayrı Tutulamaz”
Yazılarını bu bakış açısı ile ortaya koymuş olan yazarımızın hayatını ve eserlerini, Oscar Wilde’a saygı duruşu olması adına birlikte inceleyeceğiz. Çünkü hayatında meydana gelen olaylar, kalemini ve kurgusunu oldukça etkilemiş.
Çok başarılı bir öğrencilik hayatı olan Oscar Wilde, edebiyatın her alanında şansını denemiş ve hepsinde de başarılı olmuş bir yazar. Öğrencilik hayatıyla beraber toplumda kendine iyiden iyiye yer edinmeye başlamasıyla Wilde, özellikle tiyatro eserlerinde insanların ikiyüzlülüğünü, ahlaki çöküşlerini eleştirmiş. Bu oyunlarına Lady Windermere’in Yelpazesi ve İdeal Bir Koca’yı örnek gösterebiliriz. Son oyunu olan Ciddi Olmanın Önemi ise kimlik değiştirme teması üzerinden ilerler. Tiyatro eserlerinde kullandığı hiciv nedeniyle her ne kadar döneminde kıymeti yeteri kadar bilinememiş de olsa Oscar Wilde’ın keskin ve eleştirel zekâsına şapka çıkarmamak mümkün değil.
Fakat kişisel hayatı edebi başarısına gölge düşürmese de oldukça trajik. 1895 yılında ‘ahlaksız davranış’ suçlamasıyla İngiltere’de hapse atılmış. Bu suçlama Oscar Wilde’ın gizli yaşadığı bir eşcinsel ilişki iddiası sebebiyle ortaya atılmış. Oscar Wilde karşı dava açsa da kazanamamış ve yine de hapse gönderilmiş. İlişki yaşadığı iddia edilen Lord Alfred Douglas’a hesaplaşma niteliğinde meşhur mektubu De Profundis’i hapisteyken kaleme almış. En önemli şiirlerinden biri olan Reading Hapishanesi Balladı’nı ise hapis yıllarında şahit olduğu bir idamın üzerine, sürgüne gönderildikten sonra yazmış.
Estetizm: Sanat İçin Sanat
Oscar Wilde sanatın illa da ahlaki ya da toplumsal bir amaçla değil, sadece güzellik uğruna, güzel olanı ortaya koyma amacıyla da yapılabileceğini öne süren bir yazar. Dolayısıyla eserlerini de bu doğrultuda kaleme almış. Sanata dair görüşlerini, sanatın nasıl olması gerektiğini kitap, makale, deneme ve tiyatro oyunlarında adeta edebi bir manifesto havasıyla dile getirmiş; bu yüzden de ‘Estetizm’ akımının öncüsü olarak kabul ediliyor. ‘Estetizm’ basitçe sanat için sanat anlayışı olarak özetlenebilir. Bu akım aslında Alman Romantizmine dayanıyor ve fikir temelini Kant’ın Yargı Yetisinin Eleştirisi (Critique of Judgement) (İdea Yay., 2006) adlı eserinden alıyor. 19. yüzyıl başlarında temelleri atılan ve sonlarına doğru yaygınlaşmaya başlayan estetizmin öncüleri arasında Dante Gabriel Rosetti ve Walter Pater örnek gösterilebilir.
Dorian Gray’in Portresi
Oscar Wilde’ın en ünlü eserlerinden biri ve yazdığı tek roman olan Dorian Gray’in Portresi temelinde ahlakın çöküşünü, güzellik ve vicdan kavramları ile harmanlayarak işliyor. Oldukça yakışıklı bir genç olan Dorian Gray’in güzelliğinden etkilenen ressam Basil Hallward, onun bir portresini yapmak istiyor. Kahramanımız Dorian, bu süreç içerisinde ressamın bir arkadaşı olan Lord Henry Wotton ile tanışıyor ve kendisini yıkıma sürükleyecek olan bir öğüt alıyor: “Hayatta hazdan başka bir şey peşinde koşulmamalı çünkü güzellik ve gençlik en büyük değerdir.”
Bu öğüdün ardından ana karakterimiz gençliğini hiç kaybetmemeyi diler; bundan sonra yaşlanacak olan Dorian Gray değil, portresi olacaktır. Bu sayede Dorian istediği gibi yaşar. Lord Henry’nin kendisine verdiği öğüde dayanarak vicdanını rahatlatır, günah işler, etrafındaki kişilere zarar verir ve pek çoklarının hayatını mahveder. Ana karakterimizin vicdani çürümesinin izlerini ise portresi taşır.
Oscar Wilde bu romanında zamanının ‘Güzel olan iyidir.’ düşüncesine karşı çıkıyor ve ahlaki olarak ne kadar yanlış olduğunu vurguluyor. Aynı zamanda ikiyüzlülüğü de vurguluyor ve nasıl portresi Dorian Gray’e bir nevi ayna oluyorsa bu roman da toplumun ahlaki çöküşünü yansıtıyor.
Son Söz
Ölümünden sonra, eşcinselliğin artık bir suç sayılmadığı kanun kabul edildiğinde Oscar Wilde affedilmiş. Viktorya döneminin en başarılı oyun yazarı olarak kabul edilen Wilde, kuvvetli kalemi ve ortaya koyduğu eserler ile günümüzde de isminden saygıyla bahsettiriyor.
Görsel Kaynağı: Speak Easy News
Kaynakça ve İleri Okuma
BBC. (t.y.). Oscar Wilde. http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/wilde_oscar.shtml
Beckson, K. (2024, 6 Aralık). Oscar Wilde. Encyclopædia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Oscar-Wilde
Poetry Foundation. (t.y.). Oscar Wilde. https://www.poetryfoundation.org/poets/oscar-wilde
The Editors of Encyclopaedia Britannica. (2024, 11 Kasım). Aestheticism. Encyclopædia Britannica. https://www.britannica.com/art/Aestheticism
Wilde, O. (2022). Dorian Gray’in portresi (Çev. D. Z. Batumlu). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
