Bu yazımızda Yunan Mitolojisi: Yaratılış yazımızda da yer alan Titanların liderlerinden biri olarak görülen, birçoğumuzun verildiği ceza sebebi ile tanıdığımız Atlas’ı konu alacağız.
Atlas’ın Soyu
Atlas, Uranüs (Gökyüzü) ve Gaia’nın (Toprak Ana) soyundan olan İapetos ile Okeanos’un kızı Klymene’nin oğludur.
Babası İapetos, en eski titanlardan biridir ve genel olarak Ölçü ve Yaşam Süresi Titanı olarak anılır. Atlas’ın yanında Prometheus, Epimetheus ve Menoitios’un da babasıdır.
Annesi Klymene’nin babası Okeanos ise okyanus dâhil tüm su kaynaklarını temsil etmektedir. Kronos’un Uranüs’ü devirdiği sırada Kronos’un tarafında bulunmuştur. Daha sonralarda ise Tethys ile evlenerek nehirleri, su kaynaklarını ve okyanus perilerini (Okeanidleri) oluşturur. Ancak diğer titanların aksine Okeanos daha barışçıl bir figür olarak gösterilir. Titanomakhia sırasında da Olimpos Tanrıları’na karşı savaşmaz, orta yolu benimser.
Titanların Lideri Güçlü Atlas
Atlas, Titanomakhia sırasında Titanların ön saflarında savaşan cesur, kararlı ve güçlü bir figür olarak öne çıkmıştır. Bu sebeple bazı kaynaklarda kendisi Titan ordusunun liderlerinden biri olarak değerlendirilir.
Zeus’a karşı olan savaşta kilit bir rol oynayan Atlas, savaşın sonunda, Zeus tarafından sonsuz bir cezaya çarptırılmıştır: Gök kubbeyi omuzlarında taşımak. Bu ceza, Zeus’un Atlas’ı aslında ne kadar ciddiye aldığının yanı sıra Atlas’ın gücünü ve dayanıklılığını da simgeler.
Bir ek bilgi olarak çoğu insan tarafından Atlas’ın dünyayı taşıdığı düşünülse de mitolojide aslen gök kubbeyi taşır. Yunan mitolojisine göre gök kubbe Dünya’nın üzerindeki yıldızlarla dolu gökyüzüdür. Bu ayrımı Aristotales’in “Evren Üzerine” adlı eserinde görebiliriz.
Aynı zamanda Zeus, Atlas’ın kardeşleri Prometheus, Epimetheus ve Menoitios’a da sırasıyla aşağıdaki cezaları vermiştir.
- Prometheus insanlara ateşi verdiği için Kafkas Dağları’na zincirlenerek her gün bir kartal tarafından ciğeri yenmesi için bırakıldı. Ancak Prometheus, ölümsüz olduğu için her gece ciğeri yeniden yenileniyordu.
- Epimetheus, Pandora’nın kutusunu açtığı için tüm kötülükler dünyaya yayılmıştır. Cezası net olmasa da genellikle akıl ve mantık eksikliği ile ilişkilendirilir. Psikolojik yükümlülük olarak düşünebiliriz.
- Menoitios, Zeus’a karşı olan kibri sebebi ile Tartarus’a hapsedilmiştir.
Herkül’ün On İki Görevi’nde Atlas
Atlas’ı Titonomakhia sonrasında Herkül’ün On İki Görevi sırasında tekrardan görürüz.
Özetleyecek olursak, Herkül, on birinci görevi olarak Hesperidler’in (Akşam Tanrıçaları) altın elmalarını elde etmek için bir yolculuğa çıkar. Yolculuğu sırasında Atlas ile karşılaşan Herkül, Atlas’ın sonsuz cezası sırasında yorulduğunu ve zayıf düştüğünü fark ederek onunla bir anlaşma yapar. Atlas gök kubbeyi Herkül’e devreder ve bu sürede elmaları Herkül’e getirir. Atlas elmaları getirdiğinde ise Herkül’e bu yükü bilerek alan herkesin sonsuza kadar sorumlu olduğunu söyleyip elmaları kendisine vermeyi reddeder. Herkül ise kurnazlığını kullanarak “Gök kubbeyi biraz tutar mısın? Pelerinimi yastık olarak kullanacağım da onu düzelteyim.” der ve sonrasında Atlas’a gök kubbeyi devredip arkada bırakarak elmalarla birlikte oradan uzaklaşır. Bu mit, aslında zekânın fiziksel güç karşısındaki zaferini simgelemektedir.
Atlas’ın Sonu
Atlas’ı ziyaret eden bir başka Yunan kahramanı ise Zeus’un oğlu, Medusa’yı yenen Perseus’tur.
Perseus, Atlas’ın topraklarından geçerken Atlas’tan misafirperverlik çerçevesinde güvence ister. Ancak Atlas bir kere daha kandırılmaktan endişe duyar. Perseus’u öfkeli ve kaba bir şekilde reddeder. Buna karşılık Perseus çantasından Medusa’nın başını çıkarıp Atlas’a doğrultur ve onu taşa çevirir. Bu mitin, günümüz Fas, Cezayir ve Tunus’tan geçen Atlas Dağları’na zemin hazırladığı düşünülmektedir.
Etimoloji
Atlas, kök olarak Yunan dilindeki a- (bağlayıcı önek) ve “tlēnai” (taşımak) kelimelerinden türetilmiş olabilir. Kendisinin adı antik Yunan mitolojisinde, Odysseia gibi eserlerde gökyüzünün sütunlarını taşıyan bir figür olarak geçer. Buna ek olarak, Hesiod’un eserlerinde de (Hesiodos, İşler ve Günler) Atlas’ın ismi “taşıyan” veya “destek olan” anlamında yeniden şekillendirilmiş bir forma benzetilmiştir.
Başka bir teoriye göre, Atlas isminin Kuzey Afrika’daki Atlas Dağları ve Berberi dilindeki adrar (dağ) kelimesiyle bağlantılı olabilir.
Atlas isminin kökeni tartışmalı bir konu olmakla beraber bazı araştırmalara göre ismin kökeni aslında Yunanca öncesi dillerinden türemiş olabilir.
Atlas ve Kültür-Sanat
Atlas karakteri mitolojik hikâyeler dışında kültürel ve sanatsal yapıtlarda da yer almaktadır. Başta heykel sanatında görmeye alışık olduğumuz hâli ile, gök kubbeyi ve genellikle dünyayı taşıyan bir karakter olarak gösterilir.
Bunun dışında coğrafi haritaların toplandığı koleksiyonlara “atlas” denmesinin sebebi de Flaman coğrafyacı Gerardus Mercator’un eserinin başlığını vermesidir. Mercator’un bu başlığı vermesinin sebebi, Titan’ının gök kubbeyi üzerinde tuttuğu tasviridir.
Kaynakça ve İleri Okuma
Atlas – Mythopedia. (n.d.). Mythopedia. https://mythopedia.com/topics/atlas
Gantz, T. (1993). Early Greek Myth: A Guide to Literary and Artistic Sources. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-4410-2. LCCN 92026010. OCLC 917033766.
Myths, T. (n.d.). Atlas. Timeless Myths. https://timelessmyths.com/gods/greek/atlas/
Robert S. P. Beekes, Etymological Dictionary of Greek (Leiden: Brill, 2009), 163.
Bize Destek Olmak İster Misiniz?
- Dilerseniz Patreon hesabımız üzerinden bize aylık veya tek seferlik bağış yaparak destekte bulunabilirsiniz.
- Daha detaylı bilgi almak için “Bize Destek Olabilirsiniz!” sayfamızı inceleyebilirsiniz!
