Faşizmin Tarihi: Hitler ve Mussolini’nin İdeolojisi

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Toplumlar Neden Faşizme Teslim Oldu

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

İdeoloji tarihi serimizin ilk yazısıyla karşınızdayız. Bu seride amacımız dünya tarihine adını yazdırmış, olumlu veya olumsuz etki bırakmış ideolojileri sizlerle buluşturmak. Bu seri boyunca veya Doğa Filozofu bünyesinde bulunan hiçbir yazıda kişisel bir övgü veya yergi bulunmamaktadır. Tarafsız bir şekilde gerçekleri sizinle buluşturmayı amaçlıyoruz. 

Bu minvalde ilk yazımız, siyasi anlamda ideoloji dediğimizde akla ilk gelecek iki ideolojiden birisi olan faşizm olacak. Diğer ideolojimiz de elbette sosyalizm olacak. Eh, onu da başka yazıda birlikte inceleyeceğiz. 

Faşizm, dünya tarihinde bir ideoloji olarak var olmadan önce de minimal düzeyde karşılaştığımız bazı ideolojilerle paralellik içindeydi ama asıl bu adı kazandığı dönem için 20. yüzyılın başları diyebiliriz. Faşizm, hükümetin genellikle otoriter olduğu, milliyetçiliği ve militarizmi savunurken komunizmi kesinlikle reddetiği bir düzen üzerine kuruludur. Bu düzende bireylerin hak ve özgürlüklerinden ziyade ulusun gücü ve otoritesi vurgulanır. Tam da bu nedenlerden faşizmin hâkim olduğu ülkelerde genellikle “diktatör” kimliği taşıyan kişiler başkan olur. 

Faşizmin Ortaya Çıkışı

“Peki tamam ama binlerce yıl oluşmayan faşizm neden 20. yüzyılda ortaya çıktı?” derseniz güzel bir soru sormuş olursunuz. Aslında faşizm binlerce yıl, belli şekillerde var oldu. Milliyetçiliğin ötesinde yaklaşım göstermiş ve diktatörlerce yönetilmiş pek çok ülkede elbette bu ideolojiden izler oluştu ancak faşizmin taşıdığı birçok değer daha önceden yoktu. Bu değerleri “Faşizmi Faşizmi Yapan Nedir?” bölümünde görebilirsiniz. 

Şimdi gelelim nasıl ortaya çıktığına… 

Faşizm, I. Dünya Savaşı’nın ardından, özellikle İtalya ve Almanya’da, savaş sonrası ekonomik ve toplumsal kaos ortamında gelişti. İtalya’da Benito Mussolini’nin liderliğinde, Almanya’da ise Adolf Hitler’in önderliğinde yükselen faşizm, özellikle bu iki liderin manipülasyon yetenekleriyle hız kazandı. Halk belki o dönemde desteklemeyeceği bu ileri tondaki düşünceyi hızla benimsemişti. Hitler’i faşizmi ile özdeşleştirsek de bu noktada onun siyasi arkadaşı Mussolini’nin izinden gittiğini söyleyebiliriz çünkü faşizmin ilk büyük örneği onunla başladı. 

Faşizmin Yükselişi: Mussolini ve Hitler

Faşizmin ilk ve en tanınmış örneği, Benito Mussolini’nin İtalya’da 1922’de iktidara gelmesiyle ortaya çıktı. Mussolini’nin “Fascisti” hareketi, İtalyan toplumundaki hayal kırıklığı, işsizlik ve kaosu kullanarak gücü ele geçirdi. Faşizm, İtalya’da totaliter bir rejim kurarak muhalefeti bastırdı, sendikaları yasakladı ve ekonomik hayatı devletin kontrolü altına aldı. Mussolini, İtalya’nın 1. Dünya Savaşı sırasında uğradığı “haksızlığı” kullanarak İtalyan halkını özellikle İngiltere ve Fransa’ya düşman etti. Lise bilgilerimizden de hatırlayabileceğimiz üzere İtalya, hem Afrika üzerinde istediği kadar sömürge elde edememişti hem de kendi arasında bölüşmeyi planlayan İtilaf Devletleri, başta İtalya’ya verdiği sözü tutmayarak onun payını Yunanistan’a vermişti. Bu nedenlerle İtalya’da bu hareket özellikle Mussolini’nin bu durumu kullanmasıyla şaha kalkmıştı.

Almanya ise İtalya’dan yaklaşık 10 sene sonra Hitler ile aynı yöne doğru ilerleyecekti. Hitler ile beraber Nazizm hareketi, 1933’te Almanya’da iktidara geldi. Hitler’in Nazi Partisi, ırkçı ideolojisi ile Yahudilere, Romanlara, Slavlara ve diğer azınlıklara karşı soykırım politikalarını uyguladı. Onun kullandığı taktik de Mussolini’den farklı değildi. Versay Antlaşması ile 1. Dünya Savaşı’ndan yenik ayrılan Almanya, hem büyük bir ekonomik yaptırıma maruz bırakılmış hem de orduları terhis edilmişti. Hitler, bu durumun Alman halkına yakışmadığını ve bu mağlubiyetin sorumlusunun topraklarında bulunan yabancılar olduğunu öne sürmüştü. Tüm politikasını Alman ulusunun ve Aryan ırkının gücü gibi değerler üstüne kurmuştu. İşte böylece kısa sürede hem Alman halkı hem de İtalyan halkı bu hareketi benimsemişti. Peki tamam da bir ulusu veya kişiyi faşist yapan nedir?

Faşizmi Faşizmi Yapan Nedir?

Bu sorunun cevabını altı maddede ve o maddelerin anlamlarını beraber inceleyelim:

1. Aşırı Milliyetçilik: Faşist rejimler, ulusal kimliği aşırı derecede yücelterek, diğer uluslara ve etnik gruplara karşı düşmanca bir tutum sergiler.
2. Otoriterlik: Faşizm, güçlü bir liderin mutlak kontrolünü savunur ve demokratik süreçleri reddeder.
3. Tek Parti Yönetimi: Faşist rejimler genellikle tek bir siyasi partinin egemenliğini kurar ve muhalefeti bastırır.
4. Propaganda ve Kitle Manipülasyonu: Faşist rejimler, kitleleri manipüle etmek ve ideolojilerini yaymak için yoğun propaganda kullanır.
5. Militarizm: Faşist ideoloji, askeri güç ve savaşı yücelterek militarizmi bir ulusun büyüklüğünün simgesi olarak görür.
6. Anti-Komünizm: Faşizm, komünizmi ve sosyalizmi tehdit olarak görür ve bu ideolojilere karşı şiddetle mücadele eder.

Bu maddelerin yalnızca birisine veya ikisine sahip olan ülkelere faşist demek pek doğru olmayacaktır. Örneğin, Türkiye; milliyetçiliğin hâkim sayılabileceği bir ülkedir ancak diğer özelliklerin pek çoğu ağır basmamaktadır.

Faşizmin olumlu veya olumsuz bir değerlendirmesini yapmak bizim açımızdan bu platformun görevi değildir ancak tarihsel açıdan faşizm, 2. Dünya Savaşı’nın başlamasının nedenlerinden birisi olmuştur. Faşist rejimler tarafından uygulanan şiddet ve soykırım politikaları, milyonlarca insanın ölümüne ve büyük bir yıkıma yol açmıştır. Savaşın sonunda, faşist liderler ya öldürülmüş ya da yargılanmıştır. 

Peki faşizmin karşısında durduğu komünizm? O nedir? İşte bunun cevabını sizinle serinin bir sonraki yazısında detaylı olarak paylaşmak isteriz! Dilerseniz kısa bir süre sonra sitemizdeki arama çubuğunu kullanarak o yazımıza erişebilirsiniz.

Kaynakça ve İleri Okuma