Occam’ın Usturası: Basitliğin Gücü

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Occam ın Usturası ve Basitliğin Sınırları

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Tarih boyunca birçok hipotez veya ilke ortaya çıkmıştır. Hatta eminiz ki sizler de bunlardan birçoğuna aşinasınızdır. Peki hiç size fazla yorum yapmamayı ve bir olayı deşmemeyi öneren bir ilke duydunuz mu? İşte bu ilke tam olarak Parsimoni ilkesi veya bir diğer adıyla Occam’ın Usturası’dır. Peki nedir bu Occam’ın Usturası?

Occam’ın Usturası veya Parsimoni İlkesi

Occam’ın Usturası bir olaya karşı çok fazla varsayım yapmadan en olası nedeni bulmaya yönelik bir ilkedir. Örneğin, eğer kapı çaldıysa burada en mantıklı seçenek o kapının ardında birinin olduğudur. Burada fazladan düşünüp kapıyı bir insan değil de köpeğin çaldığına inanmak veya oldukça güçlü bir rüzgarın bunu yaptığını düşünmek mümkün ama daha az olasıdır. Bu durumda Occam’ın Usturası veya Parsimoni ilkesi bize kapının arkasında birisinin olduğu düşüncesi daha olasıdır. 

Yani kısacası, bu ilkeye göre bir olayın çözümü için büyük varsayımlara başvurmadan önümüzde kanıtların veya olguların bizi en iyi şekilde yönlendirdiği olasılığa gitmemiz gerekir. Yani bizim aklımıza iki çözüm veya cevap varsa bu ilkeye göre bu iki çözümden en az varsayım ve parametre gerekeni seçmemiz gerekir.

Occam’ın Usturası Her Zaman Doğru Sonuca Götürür Mü?

Tabii şunu bilmek gerekir, bu ilke bize doğru çözümü vadetmez. Sadece genel olarak olaylara bir yaklaşım şekli önerir. Elbette olayların arkasında, ilk bakışta daha az olası görünen başka bir neden bulunabilir. Mesela, bir doktor karşısına gelen hastada en makul görünen basit hastalığı teşhis edebilir ama yine de işin arkasında daha büyük bir hastalık olabilir. Kapınızı bir insan yerine köpek de çalmış olabilir. Yani kısacası Occam’ın Usturası veya Parsimoni ilkesi doğruluk garantisi vermez.

Bu noktada bu ilke, doğrudan en basit çözüme yönlendirse bile aynı zamanda eğer diğer ihtimaller için olası açık kapılar varsa veya en basit çözüm şüpheli görünüyorsa yeniden araştırmayı ve yeni çözüm üretmeyi de önerir. Yani eğer daha fazla parametre gerektiren seçenek daha iyi kıstaslara sahipse o halde seçenek değerlendirilebilir ama aksi takdirde en basit seçenek önerilir. 

Günlük Hayatta Parsimoni

Günlük hayatımızda bu ilkeyi istemsizce kullandığımız barizdir. Televizyon açıkken bir anda kapanırsa ilk düşündüğümüz şey onun bozulduğu değil elektrik gittiğidir. Sonradan ışıkların açık olduğunu görürsek ancak o zaman televizyonun bozuk olduğunu düşünürüz. 

Tıpta bile günlük vakalarda en basit açıklama genellikle teşhis olarak konulur. Baş ağrısı şikayetiyle doktora gittiğinizde o size bir ton olası basit sebep söyleyebilir ama genelde ilk bakışta bir beyin tümörü gibi büyük bir hastalıktan şüphelenmez. Henüz bunu destekleyecek ek kanıtlar yoktur çünkü. Bu noktada Parsimoni veya Occam’ın Usturası günlük hayatta genelde işe yarayan ve faydalı bir ilkedir. Tekrardan hatırlatmak isteriz ki bu fayda her zaman doğrulukla doğru orantılı değildir. 

Aman Dikkat!

Bu noktada devreye giren uyarılardan birisi de Chatton Prensibidir. Chatton, İngiliz bir filozoftur ve o Occam’ın Usturası konusunda bizleri uyarmıştır. Ona göre bu ilke çoğunlukla pratik bir ilkedir ve faydalıdır ancak aşırıya kaçılırsa çok kritik konularda büyük hatalar yapılabilecektir. Bu nedenle bu ilke takip edilirken çok dikkatli olunmalıdır ve aşırıya kaçılmamalıdır. Aksi takdirde ihmal edilen olasılıklardan birisi ortaya çıkar ve büyük kıyametler kopabilir. Örneğin, pandemi dönemini düşünürseniz eğer en baştan bunun global bir hastalık olduğu ihtimali düşünülseydi ve herkes buna göre hareket etseydi vaka sayıları bu kadar çok olmayacaktı ve büyük olasılıkla pandemi çok daha önce sona erecekti. Bu noktada, her zaman en basit varsayımı takip etmek bir hata yaratmıştı. 

Kısacası, Chatton’ın uyarısı da aslında daha önce belirttiğimiz gibi Occam’ın Usturası veya Parsimoni ilkesinin her durumda doğru sonuca ulaştırmadığını temel alır.

Sonuç Olarak…

Sonuç olarak, Occam’ın Usturası çoğunlukla işe yarar, pratik bir yöntemdir. Bize vakit kaybetmeden ve büyük uğraşlar vermeden rahatlık sağlar ama aynı zamanda dikkat edilmediği takdirde hataya sürükleyebilir. Bu yüzden Chatton gibiler de size en olası seçeneği takip ederken bir gözünüzü açık tutmayı önerir. 

Kaynakça ve İleri Okuma