John F. Kennedy Dönemi ABD (1961-1963)

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Nükleer krizden Kennedy suikastına iki yıl

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Serimizin önceki yazılarında George Washington ve Thomas Jefferson dönemi ABD’yi ele almıştık. Washington ve Jefferson Amerika’nın kurucu başkanları olarak görev almışlardı. Onların ardından birçok ABD başkanı görev yapmış ve önemli olaylara şahitlik etmişlerdi. Bu isimlerin ardından 16. ABD Başkanı olarak görev yapmış olan Abraham Lincoln gelerek ABD tarihini sonsuza kadar değiştirmişti. 1775 yılında İç Savaş’a öncülük ederek ABD’yi sonsuza kadar değiştirmişti. Lincoln sonrası ABD, bir süre Avrupa’daki olaylara kendisini kapatarak Güney ve Kuzey Amerika’nın en büyük ülkesi oldu. Artık bu kıtadaki kararların önemli bir bölümünde son söz onundu. Ardından Roosevelt ile 2. Dünya Savaşı’na giren ABD, bu savaşta inanılmaz bir güç elde ederek savaşı kazandı. Daha sonra Truman ile beraber atom bombasını da içine alan yepyeni bir dönem başladı. Buna Kore Savaşı eşlik etti. Truman sonrası gelen Eisenhower ile beraber NATO’nun kurulması, ABD ve Sovyetler Birliğinin arasını iyice açmıştı. Tam bu sırada da ABD tarihinin en kısa süre görev yapan ama en etkili başkanlarından olacak birisi geliyordu: John F. Kennedy.

Küba Füze Krizi

Elbette Eisenhower’ın NATO’nun kurulmasına öncülük etmesiyle Sovyetler’in gücü ve hedefleri bir anda yerle bir olmamıştı. Avrupa’da yalnızlaşan Sovyetler Birliği elbette bir darbe almıştı ama yerle bir olmamıştı. Sovyetler, bu darbeye çok uzun sessiz kalmayacaktı. 

1962 yılında, Kennedy döneminin en gerilimli geçen zamanı başlamıştı. Küba’daki Sovyet füzeleri ABD tarafından keşfedilmişti. ABD, Sovyetler Birliği’nin Küba’da füze rampaları kurarak kendisine stratejik bir tehdit oluşturabileceğinden endişe etti ve bu kriz böyle başladı. ABD, U-2 casus uçağı fotoğrafları ile Küba’da Sovyet füzelerinin inşa edildiğini tespit etti. Kennedy, Sovyetler Birliği lideri Nikita Kruşçev’e Küba’daki füzelerin kaldırılması çağrısında bulundu ve aksi takdirde Amerikan Hükümeti’nin önlemler alacağını belirtti. ABD, Küba’ya yönelik bir deniz ablukası ilan etti ve Sovyet gemilerine Küba’ya silah sevkiyatını durdurma çağrısında bulundu. O dönemde sadece ABD ve Sovyetler’in arası gerilmemişti. 

Tüm Dünya üçüncü bir Dünya Savaşı’nın çıkacağından ve bunun nükleer bir savaş olacağından emindi. Fakat böyle bir şey olmadı. Sovyetler Birliği füze rampalarını kaldırdı. Ardından, ABD de kendi önlemlerini kaldıracağını açıkladı. 

Yine de bu durum, tüm ülkelere olası bir nükleer krizin ihtimalini göstermişti. Kriz, ABD ve Sovyetler Birliği arasında doğrudan iletişimi artırmaya ve nükleer silahların kontrolünü güçlendirmeye yönelik çabaları hızlandırmış oldu.

Kennedy Dönemi Uzay Yarışları

ABD ve Sovyetler arasında sadece füze krizi yaşanmamıştı. Bu ikili çok başka bir yarışa girmişti. Adeta misilleme usulü, hangisi daha büyük bir ülke olduğunu gösterme derdindeydi. 

Tam da bu ışıkta, bu 2 yıllık kısa sürede büyük sözler verildi. Kennedy’nin ünlü “Ay’a İniş” konuşması, ABD’nin Ay’a insanlı bir görev gönderme taahhüdünü simgeler. Bu taahhüt sonucunda, 1969’da, Apollo 11 göreviyle ilk insanlı Ay inişi gerçekleşti. Tabi bu Kennedy döneminde olmadı ama onun açtığı yol bu olayları hızlandırmış oldu. 

Vietnam Savaşı

Kennedy dönemine bir parçası değen yepyeni bir savaş da beraberinde gelmişti: Vietnam Savaşı. Savaşın detaylarını anlattığımız “Vietnam Savaşı: Güçlünün Yenildiği Savaş” yazımıza bu linkten ulaşabilirsiniz.

Hem Vietnam yazımıza hem de Kennedy döneminde Vietnam Savaşı’nın asıl etkilerini göstermemesine dayanarak bu savaşı kısaca geçeceğiz ama işte size küçük bir özet: 

Vietnam, 19. yüzyılın sonlarında Fransızlar tarafından sömürgeleştirilmişti. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Japonların yenilmesiyle birlikte, Viet Minh adlı Vietnamlı milliyetçi grup Vietnam’ın bağımsızlığını ilan etmişti. Bu bağımsızlık mücadelesi, Fransızların yeniden kontrol sağlama girişimleriyle devam etmişti.

ABD, Vietnam’daki komünist güçlerin yükselmesini durdurmayı ve Güney Vietnam’da bir antikomünist rejimi desteklemeyi amaçlamıştı. ABD’nin komünizmle mücadele stratejisinin bir parçası olarak, Güney Vietnam’a askeri, ekonomik ve siyasi destek sağlanmıştı.

Komünist tehdit algısıyla hareket eden ABD, Vietnam’da komünizmin ilerlemesini durdurmak amacıyla askeri müdahalede bulunmuştu. Böylelikle, 1955’te Vietnam Savaşı resmen başlamıştı. Bu süreçte, ABD’nin Güney Vietnam’ı desteklemesi ve Kuzey Vietnam’a karşı askeri operasyonlar düzenlemesi, savaşın tırmanmasına ve uzun süre devam etmesine neden olmuştu.

Kennedy Suikasti

Kennedy’nin ölümü, 22 Kasım 1963 tarihinde Dallas’ta gerçekleşen trajik bir suikastla gerçekleşti. Kennedy, eşi Jacqueline Kennedy ile birlikte açık bir otomobilde, bir konvoy sırasında, halka açık bir şekilde seyahat ederken vuruldu. Peki ama bu suikast nasıl gerçekleşti?

Kennedy, Dallas’ta halka açık bir konuşma yapmak üzereyken, bir konvoyda yer alıyordu. Saat 12.30 civarında, Dealey Plaza’dan geçerken, Kennedy’nin açık otomobilinin üzerine atış yapıldı. Kennedy’nin konvoyu Dealey Plaza’ya girdiğinde, suikastçi Lee Harvey Oswald tarafından yapılan üç el ateş sonucu Kennedy başından vuruldu. Başkan Kennedy, yaralanması sonucunda acilen hastaneye kaldırıldı, ancak kurtarılamadı ve kısa bir süre sonra öldü.

Suikastın hemen ardından, Lee Harvey Oswald tutuklandı. Ancak, iki gün sonra, polis memuru Jack Ruby tarafından canlı yayında vurularak öldürüldü. Oswald’ın cinayetinin ardındaki nedenler tam olarak aydınlatılamamıştır.

Kennedy’nin ölümüyle ilgili olarak bir federal soruşturma başlatıldı ve Warren Komisyonu suikastı inceledi. Komisyon, Kennedy’nin ölümünden Lee Harvey Oswald’ın tek başına sorumlu olduğu sonucuna vardı, ancak bu sonuçlar üzerinde hala tartışmalar devam etmektedir.

John F. Kennedy’nin suikastı, Amerikan tarihinde büyük bir şok etkisi yaratmış ve ulusal yas ilan edilmesine neden olmuştu. Kennedy’nin ani ölümü, Amerikan kamuoyunu derinden etkilemiş ve tüm dünyada büyük bir yas atmosferi oluşturmuştu. Tabii Kennedy’nin ölümünün ardındaki iddiaları konuşmak bu yazının konusu olmayacaktır. Yine de, Kennedy dönemi 2 sene sürmesine rağmen hala en ikonik başkanlardan birisidir.

Kaynakça ve İleri Okuma