İskoçya’nın Bağımsızlık Mücadelesi

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · İflastan petrole İskoçya'nın bağımsızlık kavgası

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Dünya tarihi bağımsızlık mücadeleleri ile doludur. Türkiye, Hindistan hatta Amerika Birleşik Devletleri bunun örnekleri olarak gösterilebilir. Bir de bu devletlere ek olarak, bağımsızlık süreci 700 yıl kadar süren ve sürmekte olan bir devletten bahsedeceğiz: İskoçya.

İskoçya ve İngiltere

İskoçya, konumu itibariyle İngiltere’nin kuzeyinde, yani adanın en üst kısmında kalan bir ülkedir. İngiltere için ada üzerinde egemenlik kurmak ve tamamını kontrol etmek önemliydi. İngiltere Kralı I. Edward’ın amacı, İskoçya’yı İngiliz tacı altına almak ve İngiltere’nin adadaki hakimiyetini arttırmaktı. Ayrıca İskoçya fethedilecekse doğru zaman da yakındı. Neden mi? 1286’da İskoçya Kralı III. Alexander’ın ölümünden sonra İskoçya’da bir kraliyet boşluğu oluştu. Alexander’ın doğrudan bir varisi olmadığından, taht krizi patlak verdi. Bu durum, İskoçya’nın iç karışıklık yaşamasına neden oldu. 1290’da Kralın torunu Margaret da ölünce, İskoçya tamamen hükümdarsız kaldı.

Bu nedenle 1296 yılında İngiltere Kralı I. Edward, İskoçya’yı işgal ederek İskoçya Krallığı’nı kontrol altına almaya çalıştı ancak işler İngiltere’nin beklediği gibi olmadı. Özellikle İskoç liderler William Wallace ve Robert the Bruce’un verdiği mücadeleler sonucunda İskoçya, İngiltere işgalinden kurtuldu. En azından bir süre öyle oldu. Bu savaş, aslında iki taraf için de yıllar sürecek bir tedirginlik yaratmış oldu. İngiltere, amacından vazgeçmemişti. İngiltere yapılan savaşlar sonucunda 1328’de İskoçya’nın bağımsızlığını kabul etse de, bir gün mutlaka bu amacını gerçekleştireceğini düşünüyordu. İskoçya ise İngiltere’nin bir gün yeniden bunu deneyeceğini biliyordu.

Edinburg-Northampton Antlaşması ile İskoçya’nın bağımsızlığı kesinleşmişti. 300 yıla yakın bir süre bu durum korundu. Ta ki 1600’lerin gelişine kadar.

Krallıklar Birleşiyor

Burada gerçekten ilginç bir olaydan bahsedeceğiz hazır olun. Birleşme çoğu zaman savaş yoluyla gerçekleştiğinden, siyasi birleşmenin barışçıl yollarla olması dikkat çekiciydi. 1603’te İngiltere Kraliçesi 1. Elizabeth arkasında herhangi bir varis bırakamadan çocuksuz öldü. Bu İngiltere’de bir krallık krizi yaratıyordu ancak uzak bir varis vardı. Peki kimdi bu varis? Bu kişi, İskoç Kralı VI. James’ten başkası değildi. Kral James, bu şekilde hem İngiltere’nin hem de İskoçya’nın kralı olmuş oldu. Tarihte bu olay “Taçların Birleşmesi” olarak bilinir.

Tabii bu birleşme krallıklar açısından oldu ancak iki ülke hâlâ siyasi açıdan farklı ülkelerdi. Kendi parlamentoları ve yasaları vardı. 100 sene boyunca bu krallıklar ayrılmadı ve iki ülke de krallık dışında bağımsız bir şekilde varlıklarını sürdürdü ancak her şey böyle sürmeyecekti.

1600’lü yılların sonlarında İskoçya oldukça büyük bir ekonomik kriz yaşadı. Ekonomik politikaları ters tepmişti. Bu nedenle İskoç halkı, zaten 100 senedir aynı krallık altında yaşadıkları sınır komşusu ve en önemlisi ekonomik açıdan iyi durumdaki İngiltere ile birleşmeye sıcak bakmaya başladı. Özellikle İskoçya içindeki siyasi figürler için bu iyi bir fırsattı. İngiltere de yüzyıllardır bekledikleri fırsatın ellerine geçmesiyle beraber politikalarını bu duruma adapte etti ve nihayet 1707 yılında, anlaşma yoluyla birleşme gerçekleşti. iki ülke arasındaki görüşmeler sonucunda Birlik Yasası kabul edildi. Bu anlaşma, İskoçya ve İngiltere parlamentolarının feshedilerek tek bir Birleşik Krallık Parlamentosu kurulmasını sağladı. Yani, iki ülkenin parlamentoları birleşti ve böylece Büyük Britanya Krallığı kuruldu.

Peki bu hikaye burada bitti mi? Elbette hayır. Hikaye sonuca henüz ulaşmadı sevgili okuyucu.

Kıpırdanmalar Başlıyor

Yaklaşık 250 sene boyunca bu krallık düzeni huzurla devam etti ancak 1900’lü yıllarda milliyetçilik hareketlerinin etkisi İskoç halkında da karşılık bulmaya başlamıştı. 1934 yılında kurulan SNP veya İskoç Ulusal Partisi, İskoçya’nın yeniden bağımsız olması için propagandalar yapmaya başlamıştı. Bu bir temel atmıştı. Takipçileri oluşuyordu. 1970’lerde İskoçya’da bulunan Kuzey Deniz Petrolü de daha önce ekonomik sorunlar nedeniyle krallığa katılan İskoçya’nın aslında Birleşik Krallık’a ekonomik olarak ne kadar katkı sağladığını yeniden gözler önüne serdi.

Bunların etkisiyle 1979’da İskoçya’da bir parlamento kurulmak istendi. Bu şekilde bağımsızlık yolunda bir adım atılacaktı ancak yeterli oy sağlanamadı. Bu da bağımsızlık hareketinin hâlâ istenilen boyuta ulaşmadığını gösteriyordu. Yalnızca 20 sene sonra bir kez daha bu istekler belirdi. Tony Blair’in İşçi Partisi hükûmeti, İskoçya’da yeni bir referandum düzenledi. İskoç halkının çoğunluğu, İskoçya Parlamentosu’nun yeniden kurulmasını ve bazı yetkilerin bu parlamentoya devredilmesini destekledi. 1999’da İskoçya Parlamentosu yeniden açıldı ve bazı alanlarda (eğitim, sağlık gibi) kendi yasalarını yapma hakkına kavuştu.

Peki bu son muydu? Elbette hayır! İskoçya 1999’da referandum ile belirli haklara kavuşsa da hâlâ bağımsız değildi. Bu nedenle bir adım daha atılacaktı. 

Günümüz

İskoçya’da SNP, 2011 seçimlerinde büyük bir zafer kazandı ve bu başarı, SNP’nin İskoçya’nın bağımsızlığı için bir referandum talebini yeniden gündeme getirmesine yol açtı. 2012 yılında Birleşik Krallık hükûmeti ve İskoçya hükûmeti, İskoçya’nın bağımsızlık referandumu yapması konusunda anlaştı.

2014 yılında düzenlenen referandumda, İskoçya halkına “İskoçya bağımsız bir ülke olmalı mı?” sorusu soruldu. Referandum sonucunda %55 “Hayır” ve %45 “Evet” oyu çıktı. İskoç halkı Birleşik Krallık’ta kalmayı tercih etti, ancak bağımsızlık talebi bu referandum ile de son bulmadı.

2016’da Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği’nden ayrılma (Brexit) referandumu İskoçya’da yeni bir bağımsızlık tartışmasını tetikledi. İskoçya’nın çoğunluğu (%62) AB’de kalma yönünde oy vermiş olmasına rağmen, Birleşik Krallık genelinde ayrılma kararı alındı. Bu durum, İskoçya’nın, İngiltere ile olan siyasi bağlarını sorgulamasına yol açtı. Bu nedenle SNP faaliyetlerini hızlandırdı ve yeniden krallıktan ayrılmak için referandum talep etti ancak bu istekleri kabul olmadı.

Şimdilik hikayenin sonu bu olsa da önümüzdeki yıllarda bu mücadelenin yeniden alevlenmesi ve belki de tam anlamıyla bağımsızlık oluşması mümkün olabilir.

Kaynakça ve İleri Okuma