Coğrafi Keşifler: Dünyayı Değiştiren Yolculuklar

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · İstanbul un fethinden Amerika nın doğuşuna

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Tarih boyunca bir sürü ilginç ve etkileyici olaylar olmuştur. Tekerleğin icadı, Büyük İskender’in yükselişi, İstanbul’un Fethi ve belki de şu an yaşadığımız dünyaya en büyük etkiyi yaratmış ve küreselleşme adına atılan başlangıç adımı olan coğrafi keşifler.

Aslında bu keşif serisi İstanbul’un fethi ile başlamıştı. Fatih’in İstanbul’u fethetmesiyle beraber ticaret yollarında büyük bir değişim olmuştu. Avrupa, artık kara yolları ile Asya’ya ticareti istediği gibi sürdüremiyordu. Önceden bu yönde rakipleri pek yoktu ancak artık Osmanlı bu emeller karşısında büyük bir engeldi. Bu nedenle İspanya, Portekiz ve İngiltere gibi Avrupa’nın büyük ülkeleri alternatif yol arayışına girmişlerdi. Bu alternatif yol da tabii ki okyanuslardan geçiyordu ancak bir sorun vardı… O ana kadar okyanuslar hiç düzgün şekilde kullanılamamıştı. Bu, tehlikeli bir ulaşım yöntemiydi. Deniz ticareti, yalnızca Avrupa içiyle sınırlıydı. Elbette bunun dışında örnekler de vardı ancak geniş çaplı değildi. 

Gözü yükseklerde olan Avrupa, artık bu işe girmeye kararlıydı. Tabii bunun için kabiliyetli denizciler bulmak lazımdı. Çare ise dağınık hâlde olan İtalyan krallıklarında yatıyordu. İyi denizciler oralardaydı ancak tabii ki İtalyan krallıkları kendi denizcilerini fonlayacak güçte değildi. Yine bu nedenle bu kalifiye denizciler İspanya, Portekiz ve Hollanda gibi ülkelerce fonlanarak yollara düştü. Elbette İspanyollar ve Portekizliler kendi denizcilerinin hünerlerinden de faydalandı. 

Amerika Kıtasının Fethi

Herkesin bildiği gibi Asya ülkelerine açılmasını bekledikleri bu yol hiç beklemedikleri yeni bir kıtanın da kapılarını açacaktı ve o da Amerika oldu. Bu yeni ve gizemli kıta o dönemde de başka ülkelere ev sahipliği yapıyordu aslında. İnka ve Aztek gibi büyük iki uygarlık buranın hâkimiydi ancak bu çok sürmedi. Coğrafi keşifler elbette bir günde olmadı.

Başlangıçta sadece ticaret yolu arıyorlardı. Bu nedenle ilk beklenecek şey karşılarında ticaret yapabilecekleri bir medeniyet bulamadıklarında “Sanırım yanlış gelmişiz!” demeleri ve aramaya devam etmeleri olurdu ancak gerçek böyle olmadı. Avrupa ülkeleri bu kıtaya adım atmayı da bir günde başarmadı ancak Aztek ve İnka çok hızlı bir şekilde savaşmayı kendilerinden çok daha iyi bilen İspanyol ve Portekiz güçlerine mağlup oldu. İstanbul’un Fethi ile birlikte kullanımı yaygınlaşan barutun rolü büyüktü. Kuşatma ve demircilik sanatı Amerika için o zamana kadar bilinen bir şey değildi. Atın kullanımı da cabası. Amerika için atlar savaşlarda kullanılmıyordu. 

Tüm bunlar, daha sonra emperyalizm adını vereceğimiz bir yaklaşımın başlangıcıydı. Avrupa ülkeleri buraları hızla kendi kolonileri haline getirdi. Bölge halkını kendilerine köle ederek çalıştırmaya başladı. Hatta bu köleleştirme işi Amerika ile de sınırlı kalmadı. Afrika’nın belirli bölgelerinde zaten başlamış olan kölelik bir anda Amerika’ya da sıçradı. Afrika’dan köleler Amerika’ya getiriliyor, Amerika’dan da Afrika’ya gönderiliyordu. Resmen bir köle üçgeni başlamıştı. 

Yabancılardan Bulaşan Hastalıklar

Köle aktarımı sırasında elbette Amerika’nın yerli ürünleriyle Avrupa’nın değerleri de tanışmıştı. Sorun şuydu ki, Avrupa’nın o tarihe kadar geçirdiği hastalıklar Amerika’da yaşanmamıştı. Bu da çiçek hastalığı gibi birçok ölümcül hastalığı Amerika’ya getirmişti ve zavallı yerliler bu hastalıklarla da ölüme sürüklenmişti. Hatta esrarengiz şekilde kaybolan “Lost Colony”’nin de bu nedenle öldüğüne inanılmaktadır. Kolonileşme döneminde bir koloni esrarengiz bir şekilde bir anda mektuplara dönüş sağlamaz. Bunun üzerine yapılan kontrollerde tüm koloninin öldüğü görülmüştür. Vücutlarında bir yara görünmediğinden bu ölümler ölümcül bir hastalığa bağlanmıştır. Bu, keşiflerin neden olduğu olaylardan sadece birisidir. Amerika; bu hastalıklara domates, şeker gibi yiyecekler ve birçok görülmemiş damızlık hayvanla karşılık verdi. 

Bu malzemeler Avrupalıların sağlığını arttırırken Amerika da Avrupa düzeni ile karşılaşmıştı. Tabii yine bunun keyfini süren Avrupalılardı. “Peki ABD?” dediğinizi duyar gibiyiz. İngiltere bu işin içine hemen girmemişti. İspanyollar ve Portekizler bu kıtada potansiyel görürken İngilizler bu yatırımı o kadar anlamlı bulmamıştı. Tabii zaman geçtikçe İngiltere de bu gizemli kıtaya şans vermek istedi ve sonunda onlar için de coğrafi keşifler başladı. Sonunda İngiltere bu işi en organize şekilde yürüten ülke oldu. İspanyollar ve Portekizliler buna para açısından bakıyor, bölge halkıyla ciddi bir iletişim kurmuyordu ve yayılmıyordu ancak İngilizler çok daha organize bir ülkeydi.

İngilizlerin Coğrafi Keşiflere Başlaması

Bu nedenle İngilizler bölgeye girdikleri andan itibaren organize bir çaba içine giriştiler ancak tabii sonunda kendi yarattıkları medeniyetin kurbanı olmaktan kaçamadılar. Yeni kurdukları organize kolonidekiler elbette İngilizlerdi. Kolonidekiler, İngiliz meclisinde aktif bir yer istediler. Elbette bu istekleri İngiltere tarafından kabul görmedi. İngiltere, koloniyi kontrolleri altında olan başka bir ülke olarak görüyordu. Bu tavır, en sonunda koloniyi isyana sürükledi. Bu isyan aslında İngiltere’den kopmak için değildi. Bu bir eşitlik hareketiydi ancak sonucu böyle olmadı. Bu kısım hakkında daha detaylı bilgi almak için “Amerika’nın Kuruluşu” yazımızı inceleyebilirsiniz.

En nihayetinde coğrafi keşifler Amerika’nın kuruluşunu ve sonrasında çok can yakacak emperyalizm hareketini doğurdu. Bu kötü görünen emperyalizmle beraber dünyayı şu an bildiğimiz haline getirdi. Küreselleşmeyi de beraberinde getiren bu keşifler dünyayı oldukça derinden etkiledi. 

3Siz ne dersiniz? Bu kıtanın keşfi daha önce veya daha sonra olsaydı neler değişirdi? Veya Osmanlı gibi bu keşiflere katılmamış ülkeler katılsaydı daha farklı olur muydu? 

Kaynakça ve İleri Okuma