Marksizm ve Tarihi

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Sosyalizm Komünizm ve Marksisizm Farkı

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Hepimiz farklı yapıdayızdır değil mi? Kimimiz politika ile yakından ilgiliyken kimimiz de politikadan kaçabildiğimiz kadar kaçarız. Dilediğimiz kadar kaçalım, mutlaka duyduğumuz bir akım vardır: Komünizm

Bu isim dışında sanki aynı şeymiş gibi duymuş olabileceğimiz marksizm ve sosyalizmi de unutmayalım. İşte bugün bu kavramları ve onların tarihlerini daha yakından tanıyacağız.

Bu yazı aslında ideoloji tarihi serimizin ikinci yazısı olacaktır. Bu seride, “Faşizmin Tarihi” yazımızdan da hatırlayabileceğiniz üzere, amacımız dünya tarihine adını yazdırmış olumlu veya olumsuz etki bırakmış ideolojileri sizinle buluşturmak. Bu seri boyunca veya Doğa Filozofu bünyesinde bulunan hiçbir yazıda kişisel bir övgü veya yergi bulunmamaktadır. Tarafsız bir şekilde gerçekleri sizinle buluşturmayı amaçlıyoruz.

Karl Marx ve Etkisi

Bu üç kavrama girmeden önce hepsinin atası olan bir ismi kısaca anmamız gerekir: Karl Marx.

Aslında ilerleyen günlerde Marx’ı konu alacağımız bir yazımız olacak. Fakat şimdiden “Siz bize özetleseniz.” derseniz işte o zaman kemerinizi bağlayın çünkü Marx’a hızlı bir yolculuk yapacağız. (Kelime şakasını anladınız mı sayın okuyucu? Marx-Mars… Pek olmadı sanırım.) Gelelim Marx’a.

Karl Marx, kapitalizmin temellerini derinlemesine eleştiren bir filozoftur. Marx’ın başyapıtı “Das Kapital“, kapitalist sistemin çelişkilerini ve sömürü mekanizmalarını ortaya koymayı amaçlamıştır. Marx, kapitalizmin işçi sınıfını nasıl sömürdüğünü, sermaye birikimiyle eşitsizlikleri derinleştirdiğini savunuyordu. Ona göre bu sistem, doğası gereği krizlere yatkındı ve sonunda kendi çelişkileriyle çökecekti. “Das Kapital” sadece ekonomi değil, sosyoloji ve siyaset bilimi gibi alanlarda da derin etkiler yarattı ve Marx, bu eserle felsefe tarihinde kalıcı bir iz bıraktı.

Onun bu düşünceleri de beraberinde birçok düşünce sistemi doğurdu ancak ana hatlarıyla 3 akımdan bahsedebiliriz: Marksizm, Sosyalizm ve Komunizm. 

Halk arasında bu kavramlar zaman zaman eş anlamlı kullanılsa da aralarında temel farklar vardır. Gelin şimdi bu kavramları ve aralarındaki farkları inceleyelim:

Komunizm, Sosyalizm, Marksizm

Sosyalizm: Sosyalizm, ekonomik üretim araçlarının toplumsal mülkiyetine dayanan ve sınıfsız bir toplum hedefleyen bir ideolojidir. Ancak sosyalizm, bu hedefe ulaşmak için bir geçiş süreci olarak da görülür. Sosyalistler, devletin ekonomiye müdahale etmesi gerektiğini ve kapitalist sömürünün sona erdirilmesi gerektiğini savunurlar. Sosyalizm, genellikle demokratik süreçler yoluyla reformlar yaparak sosyal adaleti sağlamayı amaçlar.

Komünizm: Komünizm, sosyalizmin nihai hedefi olarak görülür. Komünizmde, devlet tamamen ortadan kalkar ve sınıfsız, mülkiyetsiz bir toplum ortaya çıkar. Üretim araçları tamamen toplumun kontrolünde olup, her bireyin ihtiyacına göre paylaşım yapılır. Komünizm, sosyalizmden daha radikal bir dönüşümü öngörür.

Marksizm: Marksizm, Karl Marx’ın ekonomik, sosyal ve politik teorilerinin bir bütünüdür. Marksizm, tarihsel materyalizm üzerine kuruludur ve toplumsal değişimlerin ekonomik temellere dayandığını savunur. Marx’a göre, toplumsal düzenler, üretim araçlarına sahip olan sınıfların çıkarlarına göre şekillenir ve kapitalizm, sonunda yerini sosyalizme ve nihayetinde komünizme bırakacaktır. Marksizm, komünizmin teorik temelini oluşturur ve sosyalizm, bu hedefe ulaşmada bir aşama olarak görülür.

Hadi şimdi bunu bir tabloya dökelim ki daha anlaşılır olsun:

Dileriz bu şekilde biraz daha anlaşılır olmuştur. Özünde üç ideolojide çatıda aynı amaca hizmet eder sadece bu amaca farklı uygulamalarla varırlar.

Bu üç akımdan gözle görülür şekilde sosyalizm, kapitalizme daha yakındır. Komünizm, daha katı bir anlayıştadır. Sosyalizm aslında Marx yazısından hatırlayacağınız işçi-işveren arasındaki gelir farkının yok olmasını sağlar ama mülkiyet gibi kavramları kabul eder. Komünizm bu kısımda da ortaklığı savunur. Marksizm ise genel olarak Marx’ın tüm anlatısıdır. Yani bir nevi bu diğer iki ideolojinin çatısıdır. 

Marx, aslında komünizm hedefine varılmasını tercih eder ancak sosyalizmden komünizme geçişin oldukça zor olduğunu da söyler. Öncelikli adımın kapitalizmden sosyalizme geçmek olarak tanımlayacaktır.

Hangi Ülkeler Bu İdeolojileri Benimsemiştir?

Dünyanın geneli oldukça sert bir tavırla bu ideolojileri reddetse de bazı ülkeler bu ideolojileri sıkı sıkıya benimsemiştir. Peki kimlerdir bu ülkeler?

Sovyetler Birliği (SSCB): 1917 Devrimi sonrası bugünkü Rusya’da kurulan Sovyetler Birliği, dünyadaki ilk komünist devlettir. Lenin’in önderliğinde sosyalist bir hükümet kurulmuş ve bu sistem, Stalin döneminde daha katı bir yapıya dönüşmüştür. SSCB, sosyalist ekonomi politikaları ile bilinir ama ne yazık ki sonucu pek olumlu olmamıştır. Sanayileşme ve bilimsel ilerlemeler kaydedilmiş olsa da siyasi baskı, özgürlüklerin kısıtlanması, Gulag kampları ve milyonlarca insanın ölümüne neden olan kıtlık gibi olumsuz sonuçlar da ortaya çıkmıştır. Sovyetler Birliği, 1991 yılında ekonomik ve siyasi krizler sonucunda dağılmış ve Rusya; sosyalizm ile arasına mesafe koymuştur. 

Çin: 1949’da Mao Zedong önderliğinde Çin Halk Cumhuriyeti kurulmuştur. Mao’nun önderliğindeki Çin, sosyalist ilkeler doğrultusunda kapsamlı toprak reformları ve sanayileşme politikaları uygulamıştır. Ne yazık ki SSCB ile benzer şekilde “Büyük İleri Atılım” ve “Kültür Devrimi” gibi politikaları, büyük toplumsal yıkımlara ve milyonlarca insanın ölümüne yol açmıştır. 

Küba: 1959’da Fidel Castro’nun liderliğinde gerçekleşen devrimle birlikte Küba, sosyalist bir devlet haline gelmiştir. Küba, sosyalist sağlık ve eğitim sistemleri ile öne çıkmış ancak ABD’nin ambargosu ve ekonomik sıkıntılar, ülke ekonomisi üzerinde ciddi baskılar oluşturmuştur. Bugün hâlâ bu politikalarına devam etseler de yaşadıkları sorunlar oldukça fazladır.

Kuzey Kore: Kore Savaşı sonrası 1953’te, Kuzey Kore’de Kim Il-Sung’un önderliğinde sosyalist bir devlet kurulmuştur. Günümüzde Kuzey Kore, merkeziyetçi bir yönetim ve planlı ekonomi yapısıyla yönetilmektedir ancak ülke kapalı bir toplum olarak devam etmektedir ve diktatörlük hakimdir.

Tüm bunlar, en azından şu ana kadar, bu ideolojinin güncel dünya düzeninde tutunamadığını göstermektedir. Elbette bunun nedeni tartışmaya açıktır. Bazıları tüm dünya düzeni kapitalizm üzerine kuruluyken bu devletlerin ne yaparlarsa yapsın başarılı olamayacağını savunur. Bazıları ise bu sorunları yönetici hatalarına bağlar. 

Başka bir görüş de sorunların, akımın kendisinde yattığını öne sürer. Peki, neden böyle düşünürler? Nedir bu akımlardaki sorun? Gelin en yaygın itirazlara göz atalım.

Karşı Çıkanlar

Genelde dört ana nedenden dolayı bu üç ideolojye karşı çıkılır. Nedir onlar peki? Önce gelin üç nedenini inceleyelim:

Ekonomik Verimsizlik: Sosyalist ve komünist sistemlerin piyasa mekanizmalarını ortadan kaldırdığı için ekonomik verimsizliğe yol açtığı savunulur. Bu durum gerçekten de yukarıda anlattığımız devletlerde meydana gelmiştir. Yine de bu durumun yöneticilerin başarısızlığı veya genel dünya düzeninin kapitalizm olmasından dolayı olduğu da savunulabilir.

Siyasi Baskı ve İnsan Hakları İhlalleri: Bu sistemlerin otoriter rejimlerle uygulandığı ve bireysel özgürlüklerin ciddi şekilde kısıtlandığı eleştirisi sıklıkla dile getirilir. SSCB, Çin ve Kuzey Kore gibi örneklerde görüldüğü gibi, sosyalist yönetimlerin siyasi baskı ve sansür uyguladığına dikkat çekilir. Yine aynı şekilde bu durum tamamen yöneticilerin yaklaşım şekliyle açıklanabilir. Sonuçta Mussolini İtalyası ve Nazi Almanyası’nda da aynı sorunlar vardı ancak o ülkeler sosyalizm ve komünizmden çok uzaktı.

Ekonomik Gelişme Sorunları: Bu sistemlerin ekonomik büyümeyi engellediği ve yoksulluk sorununu çözmede başarısız kaldığı eleştirisi de getirilir. Örneğin, SSCB ve Doğu Bloku ülkelerinin ekonomik çöküşleri, bu eleştiriyi destekleyen örnekler olarak gösterilir.

Bu nedenleri inceleyince görebilirsiniz ki hiçbir eleştiri doğrudan sosyalizm, komünizm ve marksizm üzerine bir eleştiri değildir. Eleştiriler bu ideolojilere yönlendirilirse de aslında uygulamaya yönelik eksiklikler gibi görünürler ancak işte dördüncü eleştiri bunlardan ayrılarak bu ideolojilerin genel olarak sorun olduğunu savunur.

Bireysellik

Sosyalizm, komünizm veya genel olarak marksizme karşı çıkanların önemli bir bölümü, bu ideoloji grubunun bireyin haklarına ve genel yapısına ters olduğunu savunur. Bu sistemler, bireysel mülkiyeti ve özel teşebbüsü sınırlandırdığı için bireyselliği kısıtlayıcı olarak görülür. Kapitalist sistemlerin aksine, sosyalist sistemlerde bireysel özgürlükler genellikle kolektif faydanın önüne geçmez. Bu, bireylerin kendi ekonomik çıkarlarını takip etme veya yaşam şeklini isteklerine göre şekillendirmesine engel olabilir.

Tabii bu iddiaya bir yanıt vardır: Bu ideoloji grubunu savunanlar, bu sistemlerin bireysel özgürlüklerin yerine sosyal adalet ve eşitliği önceliklendirdiğini ve herkesin temel ihtiyaçlarının karşılandığı bir toplum yaratmayı hedeflediğini savunur. Marx’a göre, gerçek bireysellik ancak sınıfsız ve sömürüsüz bir toplumda mümkün olabilir.

Buradan sonrasında devam etmek kişisel fikirlerin aktarımı olacaktır, o nedenle yazımızı burada sonlandırıyoruz. Dileriz hangi düzen olursa olsun, bireylerin mutlu ve huzurlu olacağı bir dünyaya uyanırız.

Kaynakça ve İleri Okuma