Tuvaletimiz Neden Evdeyken Gelir?

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Eve gelince bastıran tuvalet hissinin nedeni

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Daha önce hiç evinize yaklaşırken kıpır kıpır oldunuz mu? Belki anahtarı kilide takarken bile zorlandığınız, acele ederken anahtarı düşürüp daha da panikleyip en sonunda kapıyı açıp hızla tuvalete koştunuz mu? Hepimizin başına gelen bu sıkışma hissi, ne hikmetse dışarıda pek fazla olmaz öyle değil mi? Peki neden? İşte bu yazımızda bunun cevabını alacağız

Bağırsaklarımız Nasıl Çalışır?

Öncelikle bağırsaklarımızın çalışma mekaniğini kısaca anlayalım. Daha sonra biraz daha sosyal tarafını birlikte ele alırız. Bağırsaklarımızda iki önemli sfinkter (büzücü kas) bulunur. Bu iki kas, bağırsaktan çıkacak olan şeyleri kontrol eder. Bu iki kasın birlikte çalışması, tuvalet ihtiyacımızı kontrol etmemizi ve uygun zaman ile mekanda dışkılamamızı sağlar. Bu sistemin nasıl çalıştığını anlamak için önce sfinkterlerin işlevlerini detaylıca inceleyelim. İç sfinkter, rektumun sonunda yani iç kısımda yer alır ve bilinçsiz olarak çalışır. Dışkı veya gaz rektuma ulaştığında, iç sfinkter otomatik olarak gevşer. Normalde, dışkı henüz rektuma ulaşmadığında bu kas sürekli kasılı durumda kalır, böylece isteğimiz dışında bir anda dışkılamamış oluruz. Bir diğer deyişle, durumdan bağımsız olarak bağırsaktan bir madde dışarı yaklaştığında iç sfinkter mutlaka açılır. Bu durumu kontrol edemeyiz. İç sfinkter, gevşediği anda beyine haber verir ve “Rektumda dışkı var, istersen bunu boşalt.” der. Tabii ki burada karar iç sfinktere ait değildir. Burada artık devreye beyin girer.

Beyin, kontrolü dış sfinkter aracılığıyla alır. Dış sfinkter, istediğimiz zaman kasıp gevşetebildiğimiz kastır. Toplum içinde veya dışarıda tuvalet ihtiyacımızı ertelememizi sağlayan kas budur. Normal durumda, iç sfinkter maddenin bir kısmını dış sfinkter ile arasında kalan bölüme iletir. Burada rektumun içinde yer alan mekanoreseptörler, içerik türünü analiz eder. Yani gelen maddenin katı, sıvı veya gaz durumunu kontrol eder. Bunu çoğu zaman bizler de hissederiz aslında. Beyin, bu durumda gelen maddeyi anlar ve der ki “Gelen şey sıvı, muhtemelen pek güzel bir deneyim olmayacak.” ve bizi lavaboya yönlendirir. Gaz olduğunu anlayıp ortama bakarak hareket eder. Hiçbirimiz bu durumu reddetmeyiz galiba değil mi? Eğer evde veya rahat hissettiğimiz bir ortamdaysak beyin bu sefer dış sfinkteri rahatlıkla açar ve gerilim uzamaz. 

Bir diğer deyişle, beynimiz çevresel ipuçlarını kullanarak belirli tepkileri otomatikleştirir. Bu, Pavlov’un köpek deneyi ile benzer bir süreçtir. Eve yaklaşmak, beynimize tuvaletin yakında olduğunu hatırlatır ve bağırsakları boşaltmaya hazırlamaya başlar. Hatta eğer tesadüfen birkaç gün aynı saatlerde lavaboya giderseniz, beyin bunu bir tercih olarak algılar ve bağırsakları o saatlere hazırlar.

Bunun gibi nedenlerden dolayı gün içinde tuvalet ihtiyacımızı bilinçsizce erteleriz çünkü dışarıda uygun bir ortam yoktur. Pis bir tuvalet, ait hissetmediğimiz bir alan veya başka nedenlerle bu rahatlığa varamayabiliriz. Ev ise güvenli bir alan olduğundan, beynimiz vücudumuza gevşeme sinyali gönderir ve bağırsaklarımız harekete geçer. Hatta bu durum psikolojide kapı refleksi (door syndrome) olarak bilinir. 

Kısacası, eğer evdeyseniz veya eve zamanında vardıysanız beyin ile bağırsak arasındaki bu gerilim sona erer ve rahata kavuşursunuz.

Peki ya gerilim devam ederse?

Sıkıştık!

Beyin bir süre boyunca tuvaletimizi tutmamıza yardımcı olur. Dış sfinktere “Sakın açılma. İçeride tut!” diye bağırır. Dış sfinkter, bir süre bu emri uygulamayı başarır. Siz muhtemelen bu sırada eve gitmek için çabalıyor olursunuz. Metro, otobüs veya eve yürüme halindeyken sıkıştığınızı hisseder, küçük kıpırdanmalar yaşarsınız. Tabii bir süre sonra artık dış sfinkter, beyine isyan eder ve kapağını açmak zorunda kalır. Elbette beyin de buna pek kızamaz çünkü dış sfinkter inanılmaz bir baskıya maruz kalmış olur. Öncelikle bağırsak, adeta bir fabrika gibi çalışmaya devam eder ve bağırsaklar tam anlamıyla dolmuş olur. Belli bir eşiği geçince dış sfinkterin kasılı kalması da haliyle zorlaşmış olur. Her ne kadar beyin, dış sfinktere destek olmaya çalışsa da bu dolum dış sfinkteri yormaya başlar. Sonuçta ona daha yakın olan iç sfinkter ve bağırsağın ta kendisi bas bas bağırmaktadır.

Bir de ilk aşamalarda iç sfinkter aslında tamamen açılmaz. Bir miktar açılır ve yavaş yavaş analiz yapar ancak eğer bu analizleri tamamlar ve dolum artarsa o da tamamen açılır. Bu durumda dış sfinktere olan baskı iyice artar. E dış sfinkter de bir kastır yani. Siz uzun süre 20 kiloluk damacanayı taşıyabilir misiniz? Aynen o şekilde dış sfinkter de uzun süre kasılı kalarak yorulur. En son darbeyi bağırsağın ta kendisi vurur. “Eh yeter be! Düğün yerine döndü burası” dercesine son bir itiş yapar ve dış sfinkter daha fazla dayanamaz. Bunun ardından en çok mahcup olan beyin olur elbette. 

Öyle ki, eminiz ki hepimiz buna benzer durumları aklımızda tutar, altımıza kaçırmamış olsak bile buna çok yaklaştığımız zamanları hatırlarız. “Ya tamam da? Biz yine tutabiliyoruz. Çocuklar neden tutamıyor?” diye sorabilirsiniz. Daha doğrusu umarız sorarsınız çünkü bundan da bahsetmek istiyoruz.

Çocuklar Neden Altına Kaçırır?

Çocukların altına kaçırmasının temel nedenleri, sinir sistemi gelişimi ile ilgilidir. Bebekler ve küçük çocuklar doğuştan bağırsak ve mesane kontrolüne sahip değildir; bu beceriler beyin ve sinir sisteminin gelişimiyle zamanla kazanılır. Yani çocuklar belirli bir yaşa kadar dış sfinkteri kontrol edemez. 2-3 yaş civarında beyin mesane ve bağırsakları kontrol etmeye başlar. 3-5 yaş arasında çocukların çoğu tuvalet eğitimi almış olur ve sfinkterlerini bilinçli olarak yönetebilir.

Tabii 5 yaşından sonra da bu kontrol süreci yetişkinler kadar yüksek değildir. Bunun nedeni yetişkinlerdeki sinir sisteminin çok daha aktif olmasıdır. Mesane dolduğunda veya bağırsak hareketlendiğinde, çocuğun sinir sistemi bunu fark edip sfinkterleri kapalı tutma konusunda yeterince güçlü sinyaller gönderemeyebilir. Bu durumda bu altına kaçırma hali veya sıkıştığında çok daha hızlı kendini koyvermesi mümkündür.

Hepinizin anladığı gibi, bağırsak ve beyin sıkı bir iletişim içindedir. Dileriz ki sizler de bu iki dostu çok yormayacak kadar konforlu yerlerde bulunursunuz ve o stresi içinizde hissetmezsiniz.

Kaynakça ve İleri Okuma