J.M. Barrie ve Peter Pan: Gerçek ile Hayal Arasında Büyümeyen Çocuklar

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Büyümesi Travmayla Durdurulan Gerçek Peter Pan

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Büyümek bir zorunluluk mu? Yoksa bir tercih midir? Birçoğumuzun tanıdığı Peter Pan eseri aslında tam da bu sorular üzerine yoğunlaşıyor. Ancak Peter Pan kitaplarının yazarı James Matthew Barrie’nin aslında bu romanı kendi hayatından esinlenerek yazdığını biliyor muydunuz?

Bu yazımızda J.M. Barrie’nin trajik hayatı, başlıca eserleri ve onun mirası hakkında konuşacağız.

Çocukluk Yılları

James Matthew Barrie, 9 Mayıs 1860’ta İskoçya’nın Angus bölgesindeki Kirriemuir kasabasında dünyaya geldi. Kendisi on çocuklu bir ailenin dokuzuncu çocuğuydu. Bilindiği kadarıyla ailesi birbirine sıkı sıkıya bağlı bir yapıya sahipti. Ancak James Matthew’in ağabeyi David Barrie’nin 13-14 yaşındayken bir buz pateni kazası sonucu hayatını kaybetmesi, aile içindeki huzurun da bozulmasına sebep olmuştu.

David annesinin en sevdiği çocuğuydu, bu sebeple onun vefatı en çok da annesini derinden etkilemişti. James, annesini mutlu etmek ve onun sevgisini kazanmak için hayatını kaybeden ağabeyi David’in kıyafetlerini giymeye, David ile özdeşleşmiş ıslığı taklit etmeye başlamıştı. Ancak artık annesi, David’in her zaman bir çocuk olarak kalıp onu asla terk etmeyeceğine inanıyordu. James’e artık David diye seslenip ona David imiş gibi davranıyordu.

Ağabeyi David’in ölümünden sonra James, annesi için adeta görünmez birine dönüştü. İlk başlarda anneleri Margaret Ogilby ile başlayan “David’in ölümsüzlüğü”, daha sonraları James’in kendisinin bile içinde David’in ruhunun ve hayatının bulunduğuna inanmasına sebep olmuştu.

Eğitim Yılları

James Barrie 8 yaşından itibaren çeşitli akademilerde eğitim aldı. Barrie aynı zamanda çocukluk yıllarından itibaren iyi bir yazar olduğunu belli ediyordu. Annesi ile okuduğu ve kendisinin ilgi duyduğu eserlerden esinlenerek ürettiği, yazdığı öyküleri arkadaşları ile paylaşırdı. Dumfries Akademisi’ndeyken de bu öykülerden ilham alarak, ilk oyunu olan Bandelero the Bandit’i yazdı.

Barrie 18 yaşına geldiğinde ise bir yazar olmak istediğine karar verdi ancak annesi onun vaizlik gibi bir meslek seçmesini istiyordu. Ağabeyi Alexander sayesinde Edinburgh Üniversitesinde edebiyat okuması konusunda annesi ile uzlaştılar ve James Barrie Edinburgh Üniversitesine kaydoldu.

Burada yerel gazeteler adına eleştiri yazıları ve makaleler yazmaya başladı. Mezuniyetinden sonrasında da Nottingham Journal için bir yazar olarak işe girdi. Bu işinden sonra doğduğu kasabaya, Kirriemuir’e dönen genç yazarın annesi ve bu kasaba hakkında yazdığı eserleri, Londra gazeteleri tarafınca fazlası ile beğenilmiş ve daha fazlasını yazması için talepte bulunulmuştu. Bu olay sonucunda J.M. Barrie’nin ilk romanlarının temeli atılmış oldu.

İlk Eserler

Barrie zaman içerisinde birçok eser yazmış ve bu eserlerinde annesi, doğduğu topraklar ve içindeki çocuk ruhunu koruyan yetişkin insanlar vb. kendi hayatından konular seçmişti. Ancak yazdığı eserler eleştirmenler tarafından genel olarak beğenilmemiş, olumsuz eleştirilerde bulunulmuştur.

Giderek tiyatro eserlerine yoğunlaşmış ve bir başarısız biyografi eserinden sonra Ibsen’s Ghost, or Toole Up-to-Date (1891) adlı Henrik Ibsen’in Hedda Gabler ve Ghosts oyunlarına bir parodi yazdı. Bu oyun, Ibsen’in eserlerini İngilizceye çeviren William Archer tarafından izlenmiş ve kendisi tarafından oyunun mizahı beğenilip çevresine önerilmiştir.

Üçüncü eseri Walker, London (1892) sırasında ise genç bir oyuncu olan Mary Ansell ile tanıştı. James Matthew Barrie, Mary’e evlenme teklifi etti ve çift, 1894 yılında evlendi. Evlilik sonrasındaki eserlerinde eşinin ve hatta köpekleri Porthos’un isimlerini sık sık kullandı.

Efsanenin Doğuşu

Opera, tiyatro ve roman eserleri ile kariyerine devam eden Barrie, Tommy ve Grizel eseri ile Birleşik Krallıkça tanınmıştı. Kendisinden esinlenerek yazdığı bu eserde, çocukluğunu yaşamak isteyen, büyümek istemeyen bir karakter sunuyordu. Hepimizin tanıdığı Peter Pan karakteri ise ilk kez The Little White Bird eseri ile hayatımıza kazandırılmıştır.

Gittikçe ün kazanan yazar, en bilinen oyunu Peter Pan, or The Boy Who Wouldn’t Grow Up 1904’ün sonlarında sahne alarak Birleşik Krallık’taki farklı eleştirmenlerden olumlu eleştiriler almıştı.

Ancak James her ne kadar kariyerinde önemli başarılara imza atsa da kişisel hayatı aynı düzeyde ilerlemiyordu. Eşi Mary; James’e olan ilgisini her geçen gün kaybetmeye başlamış, hatta bazı iddialara göre James’in en yakın arkadaşlarından biri olan Gilbert Cannan ile kendisini aldatmıştır. James kötü giden evliliğini ilk başlarda toparlamak için çaba harcamış, eşini birkaç kez affetmiş olsa da kendisi de bunu daha fazla kaldıramayacağını fark etmiş ve eşinden boşanmıştı.

Kendisinin duygusal sorunları, kardeşi David’in ölümü ve yalnızlık duygusu; evliliklerindeki derin sorunlardandı. Kendisi bir kadın ile mutlu olamayacağını anlamıştı.

James’in hayatında gerçekleşen bu olumsuz durumlar onu yazdığı karaktere, Peter Pan’a daha da çok bağlamıştı. Yazdığı eserler, onun için bir teselli kaynağına dönüşmüştü. Sonunda James, 1911’de, Peter Pan oyununu Peter Pan and Wendy adlı romana çevirmiştir. Bu eser, tarihin en bilinen çocuk romanlarından biri olarak tarihe geçmiştir.

Peter Pan’ın İlham Kaynakları

Özünde, James Barrie’nin Peter Pan eseri, Barrie’nin doğrudan ilişkileri bulunan bir aileye dayanmaktadır: Davies ailesi. Barrie, 1890’ların ortalarında, Peter Pan kitaplarında görmeye alışık olduğumuz Kensington Bahçeleri’nde, Davies ailesiyle tanıştı.

Bu aile, Sylvia Llewelyn Davies ve eşi Arthur Davies’den oluşuyordu. Barrie, Sylvia ve Arthur’un beş çocuğuyla da sıkça vakit geçiriyor, onlarla oyunlar oynuyordu. Bu çocuklar arasında en çok ilgisini çeken, Sylvia’nın küçük oğlu Peter Davies’di. Peter Davies, Barrie’nin Peter Pan karakterine ilham veren gerçek çocuktu. Barrie onunla yakın bir ilişki kurdu. Onun dünyaya bakış açısından ve hayal gücünden ilham aldı. Peter Pan’ın, Barrie’nin Davies ailesinin çocuklarından ve özellikle Peter Davies’den aldığı ilhamla şekillendiğini söyleyebiliriz.

Sadece Peter değil, Davies ailesinin diğer üyeleri de Peter Pan eserinde etkilerini göstermişlerdir. Örneğin, Wendy karakteri, Sylvia Davies’in kendisine benzer şekilde, Barrie’nin gözünde sevgi dolu, bakıcı bir figür olarak şekillendi. Bunun dışında, Wendy’nin kardeşleri John ve Michael Darling de bu çocuklardan ilham alınılarak oluşturulmuş karakterlerdir.

Barrie’nin Davies ailesiyle olan yakınlığı kendisi için çok derindi ve bu aileyle olan ilişkisi, Peter Pan’ın duygusal derinliğini ve karakter gelişimini etkileyen önemli bir faktör olmuştur. Bu yakınlık hissi, aynı zamanda Barrie’nin hayatındaki travmalarla başa çıkma ve kaybolan bir çocuğun hayalini yaşatma biçimiydi.

Özetle Peter Pan

Peter Pan’ın hikâyesini birçoğumuz bilsek de kısa bir özet geçmek istiyoruz. Kitap, Neverland adasında geçen maceraları konu alır. Peter Pan bu adada yaşayan, büyümek istemeyen ve uçabilen bir çocuktur. Kendisi her zaman çocuk kalmayı seçen, maceraperest ve cesur bir karakterdir.

Peter ve onun kıskanç ama sadık perisi Tinkerbell, Londra’ya geldikten sonra Wendy Darling ve kardeşleri John ile Michael’i Neverland’e götürürler. Burada Kayıp Çocuklar, deniz kızları, korkunç canavarlar ve korsanlar ile karşılaşırlar.

Peter Pan, Wendy’yi annelik ve bakım figürü olarak kabul ederken, büyümekten kaçınarak özgürlüğü ve eğlenceyi tercih eder. Öte yandan Wendy ise evine dönüp büyüme sorumluluğunu kabul etmeyi tercih eder.

Kısaca hikâye, masumiyetin korunması, kaybolan çocukluk ve büyüme gibi temalar etrafında döner.

Peter Pan Sendromu

Peter Pan literatürde çok önemli bir eser olarak kendine yer bulsa da aslında psikolojik bir kavram da kazandırmıştır hayatımıza: Peter Pan sendromu.

Bu sendrom, büyümek istemeyen yetişkinlerin davranışlarını tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Peter Pan sendromuna sahip kişiler, aynı Peter Pan gibi; yetişkinliğe adım atmayı, olgunlaşmayı ve yaşamlarının sorumluluklarını üstlenmeyi zorlayıcı veya korkutucu olarak görebilirler.

Peter Pan sendromuna sahip bireyler, genellikle bağımsızlıklarını kazanmakta zorlanır, yaşamın getirdiği zorluklar karşısında kaçınmacı bir tutum sergileyebilirler. Bu kişiler, rahatlık ve eğlence arayışı içerisindedir ve bu onların temel amaçlarıdır. Duygusal olgunlaşma veya yetişkinlik sorumluluklarıyla yüzleşmektense, ergenlik dönemi gibi bir yaşam süreci sürdürmeyi tercih edebilirler.

Kişisel ilişkilerde de bu sendroma sahip bireyler, genellikle bağlılık, sorumluluk ve uzun vadeli taahhütlerde zorluklar yaşarlar.

J.M. Barrie’nin de bu sendroma sahip olduğu düşünülmektedir.

J.M. Barrie’nin Mirası

Barrie, 19 Haziran 1937’de Marylebone’daki Manchester Caddesi’ndeki bir huzurevinde zatürreden dolayı vefat etti.

Barrie, mirasının büyük kısmını sekreteri Leydi Cynthia Asquith’e bıraksa da Peter Pan eserlerinin telif haklarını ölmeden önce, 1929’da Londra’daki önde gelen çocuk hastanelerinden biri olan Great Ormond Street Hastanesi’ne vermişti.

Aynı zamanda eski karısı Mary Ansell’in yaşamı boyunca yıllık bir gelir elde etmesi için ayarlamalar yaptı.

Peter Pan’ın Kültürel ve Sanatsal Etkileri

Romandan sonra Disney’in Peter Pan animasyon filmine ek olarak tiyatro, sinema ve popüler kültürde birçok uyarlaması yapılmış. Müzik, resim gibi birçok alanda etkisini göstermiştir.

Bazı örnekler:

Finding Neverland (2012) – Barrie’nin hayatını ve Peter Pan’ın doğuşunu anlatan müzikal

Greg Hildebrandt’ın Resimleri

Müzik Dünyası

Ruth B. – Lost Boy (2015) şarkısı ve Toworrow X Together – Neverland (2023)

Ruth B. – Lost Boy (2015)

Toworrow X Together – Neverland (2023)

Peter Pan Heykeli Kensington

Ek Bilgiler

• Wendy ismi J.M. Barrie’nin keşfettiği bir isimdir. Wendy, Barrie’ye “Friendy” diyen, ancak “r” harflerini doğru telaffuz edemeyen Margaret Henley adlı genç bir kızdan ilham alınmıştır.
• Küçük yaşta, 13 yaşında ölen ağabeyinin yerine geçen James Matthew Barrie, ölen ağabeyinin ruhunun kendinde olduğuna inandığı için “psikolojik cücelik” denen bir hastalığa sahipti. Bu sebeple erişkin yaşlarda bile boyu 140 cm civarlarındaydı.
• Barrie, Mary Ansell’le hiçbir zaman cinsel bir ilişki yaşamadı. Kendisi ve çevresindeki neredeyse herkes için kendisi Ansell’in küçük çocuğu gibiydi. Eşi kendisine birçok kez “Sen küçük bir çocuksun, büyümeyeceksin. Yetersizsin.” sözlerini söylerdi.
• Peter Davies’ın Barrie hakkındaki görüşleri karmaşıktı. Bir yandan Barrie’yi bir baba figürü olarak görürken, diğer yandan “Peter Pan” ile olan sürekli bağlantısı nedeniyle rahatsızlık hissetti. Bu durum, onun yaşamı boyunca içsel çatışmalar yaşamasına neden oldu.

Yazarın Yorumu

J.M. Barrie yaşadığı trajik hayatı ve yazdığı unutulmaz eserleri ile bizim için unutulmaz bir figür olmakla beraber, çocukların haklarını savunan bir kahramandır. Çocukların çocukluklarını yaşaması gerektiği; erken yaşta çalıştırılma, yetişkinlerin çocuklarını kısıtlaması gibi konulara karşı bir ses olmuştur.

Çocukların özgürlüğünü savunan çocuk ruhlu bu adamın aslında eserlerinde de kendi hayatından çok uzağa gitmediğini fark etmişsinizdir. Genel olarak annesi, ağabeyi David, eşi, köpeği, Davies ailesi ve kendisi; romanlarının, oyunlarının kahramanlarının esin kaynaklarıdır.

Peter Pan eserinde de sık sık gördüğümüz hep çocuk kalma isteği yine de kitabın sonunda Wendy’nin büyümeyi tercih etmesi ile James’in aslında felsefesinin sadece “çocuk kalmak”tan daha fazlası olduğunu kanıtlar özelliktedir.

Peter Pan sadece bir roman eseri değil, aynı zamanda çocuk ruhunun ölümsüzlüğüne dair bir hatırlatmadır. Bu yüzden, içinizdeki saf ve mutlu çocuğu yalnız bırakmayın.

Kaynakça ve İleri Okuma

J.M. Barrie: Biography, Scottish Dramatist, Playwright, Peter Pan: https://www.biography.com/authors-writers/jm-barrie

A glimpse into the life of J M Barrie | National Trust for Scotland: https://www.nts.org.uk/stories/a-glimpse-into-the-life-of-j-m-barrie

To – 2020 – J M Barrie: https://jmbarrie.co.uk/letters/j-m-barrie-to-peter-michael-llewelyn-davies-1903?

J.M. Barrie | Scottish Playwright & Novelist | Britannica: https://www.britannica.com/biography/J-M-Barrie