1835’te yayımlanan Goriot Baba Balzac’ın İnsanlık Komedyası adlı derlemesinin en önemli eseridir aslında. Oldukça trajik sayılabilecek bir hikâyeyi gerek karakterleri gerek romanın anlatıcısı aracılığı ile Balzac, bir komedi hissiyatı uyandırarak anlatabiliyor.
Paris’te Bir Pansiyon
Romanımız bir pansiyonun tanıtımı ile başlar. Önce pansiyonu işleten Madam Vauquer ile tanışan okuyucu daha sonra pansiyon sakinlerini tanır. Böylece roman karakterlerimiz kısaca bizlere tanıtılmış olur. Tabii bu tanışma faslı, bizleri romanın etrafında örülen Goriot Baba’ya götürür. Okuyucu adeta bu yaşlı adamın elini öper ve alnına götürürken, diğer karakterler okuyucuyla alay eder, Goriot Baba’ya niçin hürmet ettiğimizi sorgular. Belki de bütün romanın en temiz yürekli karakteri hatta insanlıktan nasibini almış tek karakteri olan Goriot Baba, diğer karakterler tarafından durmadan aşağılanır, küçümsenir ve garipsenir.
Bütün mal varlığını kızlarına adamış olan Goriot Baba, çok sevdiği ve değer verdiği kızları tarafından yalnızlığa mahkûm edilmiş yaşlı bir adam olarak karşımıza çıkar. Bir diğer tarafta ise Eugene Rastignac isimli genç bir hukuk öğrencisinin Paris sosyetesinin basamaklarını tırmanma hikâyesini okuruz.
Karakterlerimizin çoğunluğuna ev sahipliği yapan bu pansiyon aslında Paris’in mikrokozmosu olarak da yorumlanabilir, yani içinde bulunduğu toplumu yansıtan çok daha küçük bir parça. Zira toplumda eleştirilen ne varsapansiyon sakinlerinin ilişkilerinde de aynı yozlaşmışlık ve ikiyüzlülük anlatılıyor.
Goriot Baba ve Eugené Rastignac
Balzac’ın romanı Goriot Baba, yaşlı bir adamın hayatını anlatmaktan çok daha fazlasını yapıyor elbette. Diyaloglarından tutun da karakterlerine, karakterler arasındaki ilişkilere kadar her adımında bir toplum eleştirisi. Paris’in o dönemlerde ahlaki çöküşünü, insanların ikiyüzlülüğünü, samimiyetsizliğini eleştiren romanın anlatıcısı bile yeri geldiğinde ana karakterlerimize karşı oldukça acımasız bir tavır takınıyor. Roman özellikle Eugené ve Goriot Baba’nın kurdukları ilişki üzerinden ilerleyerek karşımıza bir ikilik çıkarıyor: Herkesin alayla baktığı yaşlı adam Goriot aslında bütün bu kişiler arasında en temiz yüreklisi olabilir mi?
Eugené’in hukuk okuma hevesiyle gittiği Paris’te, bir parçası olmamak için çırpındığı sosyetenin yavaş yavaş bir parçası hâline gelmesini okuyoruz. Kendisini ve geleceğini bu uğurda bir kenara atarken, ailesini de bu hırsına ortak eden Eugené, aslında kitabın merceğinde duran karakterlerden en vicdanlılarından biri. Eugené hikâye içerisinde adeta bir mikroskop gibi, pansiyondaki mikrokozmosu okuyucuya daha detaylı bir şekilde gösteriyor. Ardından pansiyon dışında var olan hayattan karakterleri de hikâyenin içine sürüklüyor ve okuyucu için bir karşılaştırma fırsatı sunuyor. Okuyucu da her iki tarafta da aynı entrikalar, arkadan iş çevirenler, ikiyüzlülükle karşılaşıyor.
“Soylular âlemini, adım atınca insanı boylu boyunca içine çeken bir çamur okyanusu gibi görüyordu.” (Balzac, Goriot Baba, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., syf. 242)
Balzac’ın romanı bu yönüyle okuyucuya toplumsal bir eleştiri sunuyor. Bütün karakterler arasında insani yönünü en çok gördüğümüz karakter Goriot Baba iken tüm diğer karakterler, hatta hikâyenin anlatıcısı bile bu yaşlı adamı acımasızca alaya alıyor. Elbette bu sırada kızıyla yakınlık kurabilmek için Goriot Baba’nın yanında sık sık vakit geçirmeye başlayan Eugené Rastignac, okuyucunun Goriot Baba’nın gerçek kimliğini görmesine yardımcı oluyor.
Zamansız bir klasik olmasının altında yatan sebeplerden biri de romanın karakterleri ele alışı ve içinde bulundukları durumlara verdikleri tepkiler, gösterdikleri değişimler. Sosyetenin içinde yükseldikçe bunun bir hata olduğunu fark eden Eugené ve Goriot Baba ile arasında kurulan ilişki dışında aslında değişen pek karakter yok ve aslında bu da Goriot Baba’nın en büyük başarılarından biri. Roman, karakterlerini eleştirse de hiçbirini değiştirmiyor, haliyle okuyucuya şunu düşündürüyor; Bu toplum için artık umut yok.
Son Söz
Karakterleri, anlatım tarzı ve sunduğu eleştiriler ile Goriot Baba hem roman hem de bir karakter olarak okuyucuda özel bir yer edinebilecek bir klasik.
Kaynakça ve İleri Okuma:
Father Goriot – Study of the works | Honoré de Balzac | The Human Comedy. (n.d.). https://www.balzac-analyse.com/le-pere-goriot/?lang=en
Honoré de Balzac, Goriot Baba, Türkiye İş Bankası Kültür Yay., Mart 2024, İstanbul
Kurt, M. (2024). Goriot Baba Romanında Kültürel Ögelerin Üç Ayrı Çevirmen Tarafından Türkçeye Aktarılışının Çeviri Bilimsel Açısıdan Karşılaştırılmalı İncelenmesi. Âlemnümâ İnsan Ve Toplum, 1(1), 1-28. (https://dergipark.org.tr/tr/pub/alemnuma/issue/89187/1596933#article_cite)
