Dünya’nın En Derin Noktası: Mariana Çukuru

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Mariana Çukuru ndaki Alüminyum Zırhlı Canlılar

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

5Öyle bir yer düşünün ki burası hakkında bildiklerimiz Ay ve Mars hakkında bildiklerimizden çok daha az! Dünyanın en derin yeri olan Mariana Çukuru, keşfedildiği günden bu yana derin denizlerin sırları ve bilinmeyen yaşam formlarıyla dolu gizemli yapısıyla bilim insanları ve meraklıların ilgisini çekmektedir. Haydi gelin bu gizemli çukurun nasıl oluştuğuna ve günümüze kadar hakkında elde edilmiş bilgilere birlikte göz atalım.

Mariana Çukuru, Pasifik Okyanusu’nun batısında, Mariana Adaları’nın yaklaşık 200 kilometre doğusunda bulunan bir okyanus çukurudur. Hilal şeklindedir ve yaklaşık 2,550 km uzunluğunda ve 69 km genişliğindedir. Bilinen derinliği 10.984 metredir. Bu öyle bir derinliktir ki Everest Dağı’nı ters çevirip Mariana Çukuru’nun içine koyarsak dağın zirvesi ile çukurun tabanı arasında yaklaşık 2 kilometre boşluk kalır.

Mariana Çukuru Nasıl Keşfedildi?

İlk kez 1875 yılında Britanya’ya ait H.M.S. Challenger gemisinin araştırma seferleri sırasında keşfedilmiştir. O dönemde ölçümler genellikle ucuna ağırlık bağlanmış bir iple veya kabloyla yapılıyordu. İlk keşfedildiğinde de bu yöntem kullanılarak Mariana Çukuru’nun derinliği yaklaşık 8 kilometre olarak ölçüldü. Dönemine göre kötü bir ölçüm olmasa da doğru bir ölçüm değildi. 1951’de İngiliz gemisi H.M.S. Challenger II gelişen teknolojiyle birlikte aynı alana geri döndü ve yeni kullanılmaya başlanan sonar cihazlarıyla Mariana Çukuru’nu yaklaşık 7 mil (11 kilometre) derinlikte ölçtü. 

Mariana Çukuru Nasıl Oluştu?

İki okyanus levhası çarpıştığında yoğun olan levha, mantonun derinliklerine doğru batarken az yoğun olan levha yukarı doğru hareket eder. Subdüksiyon adı verilen bu olayın sonucunda okyanus çukurları meydana gelir.

Mariana çukuru, pasifik levhası ve Filipin levhasının çarpışması sonucu oluşmuştur. Pasifik plakası, üzerindeki yaşlı kayaçlar sebebiyle henüz genç olan Filipin levhasından daha yoğundur. Dolayısıyla çarpışma esnasında Pasifik plakası aşağı doğru gömülmüş ve bu gizemli çukuru oluşturmuştur. 

Mariana Çukuruna Yapılan Dalışlar

Mariana Çukuru’na yapılan insanlı dalış sayısı oldukça azdı. 23 Ocak 1960 tarihinde bilim insanı Jacques Piccard ve Teğmen Donald Walsh, Trieste Batiskapı içinde çukurun en derin noktası olan Challenger Deep’e inmeyi başaran ilk insanlardı. Dibe yakın su basıncı, deniz seviyesindeki atmosfer basıncından tam 1000 kat fazlaydı. Bu olağanüstü basınç, denizaltılarının camının çatlamasına sebep oldu. Dolayısıyla dipte yalnızca 20 dakika kalabildiler. Bu kısıtlı süreye rağmen yaptıkları bir keşif bilim dünyası için çok heyecan vericiydi: Mariana Çukurunda yaşam vardı! İkili, çukurun en derin noktasında bazı mikroskobik organizmaların varlığını belgelemiş ve pisi balığına benzer soluk bir balık türü gördüklerini söylemişlerdir.

İkinci insanlı dalış ise bundan tam 52 yıl sonra James Cameron tarafından yapılmıştır. “Titanic” gibi klasikleşmiş filmlerin yapımcısı olarak bilinirken, aynı zamanda derin deniz kaşifi olan Cameron, bir ilke imza atarak Mariana Çukuru’na yalnız bir dalış gerçekleştirmiştir. En dipte yaklaşık 3 saat kadar kalabilen kaşif bu dalışında önemli bir mikroorganizma türü keşfetmiştir. Bu ipliksi mikroorganizma kümelerinin deniz suyu ve kayalar arasındaki kimyasal reaksiyonlar sonucu açığa çıkan hidrojen ve metanla beslenerek yaşamlarına devam ettiği tespit edilmiştir.

2019 ve 2020 yılında da girişimci ve derin deniz araştırmacısı olan Victor Vescovo, Limiting Factor adlı özel bir denizaltı ile Mariana Çukuru’na dalışlar gerçekleştirmiş ve bu süreçte farklı derinliklerde çeşitli araştırmalar yapmıştır.

Bulunmuş Diğer Canlılar

Yüksek basınç ve zifiri karanlık koşulları nedeniyle Mariana Çukuru, canlılara yaşaması için oldukça zorlu bir ortam sunmaktadır. Buna rağmen yapılan çalışmalarda yukarıda bahsettiğimiz mikroorganizmaların yanı sıra çeşitli canlılar keşfedilmiştir.

Mariana Çukuru’nun derinlerinde en sık rastlanan üç canlı ksenofiyoforlar, amfipodlar ve küçük deniz hıyarlarıdır.

Tek hücreli ksenofiyoforlar dev amiplere benzer, 20 santimetre çapa kadar büyüyebilirler ve yiyeceklerini çevreleyerek veya emerek yerler. Amfipodlar, genellikle derin deniz çukurlarında bulunan parlak, karides benzeri leş yiyicilerdir. İlk başta orada nasıl hayatta kaldıkları bir gizemdi çünkü amfipod kabukları Mariana Çukuru’nun yüksek basıncında kolayca eriyecek yapıdadır. Ancak 2019’da Japon araştırmacılar, bu Mariana Çukuru sakinlerinin kabuğunu desteklemek için deniz suyundan çıkarılan alüminyum kullandığını buldular.

Bölgede 2017 yılında yapılan çalışmalarda bölgenin en büyük yırtıcılarından biri keşfedildi: Mariana salyangoz Balığı, bilimsel adıyla Pseudolipais Swiere. Görüntüsünün son derecede savunmasız olmasına aldanmayın. Yapılan araştırmalarda hayvanın bu ekosistemde son derece baskın olduğu, basınca dayanıklı yapısı sayesinde diğer balıklardan daha derinlere inebildiği tespit edildi. Yaklaşık 26.200 fit (8.000 m) derinlikte yaşayan küçük, pembe ve pulsuz balığın çukurda yaşayan diğer omurgasız avları yutarak beslendiği, rakiplerinin yokluğundan faydalandığı gözlemlendi.

Sonuç

Mariana Çukuru hakkında çok önemli ve değerli keşifler yapılmış olsa da bu gizemli yer hakkında hala bilgilerimiz çok kısıtlı. Henüz keşfedilmemiş farklı türden canlıların yaşadığı düşünülen bu derin okyanus çukuru hakkında teknolojinin gelişmesiyle birlikte, gelecekte çok daha fazla bilgi sahibi olmayı umuyoruz!

Kaynakça Ve İleri Okuma