Sevimli Devler: Filler

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Fillerin Muazzam Anatomisi ve Gizli İletişimi

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Filler kara üzerindeki en büyük memeli hayvanlardır, bu da demektir ki filler yaklaşık 6,5 milyon tür içinde en heybetli olmayı başarmışlardır. Çoğunlukla savanalarda, otlaklıklarda ve ormanlarda bulunurlar. Ancak Afrika ve Asya kıtalarının tropikal ve subtropikal bölgelerindeki çöller, bataklıklar ve dağlar da dahil olmak üzere birden fazla çeşit habitatta barınabilirler. Sağlıklı bir filin ömrü 70 ila 80 yıl arasındadır. Oldukça büyük kulakları, güçlü bacakları, uzun dişleri ve sevimli hortumlarıyla filler, hepimizin bildiği büyük ama bir o kadar da sevimli canlılardır. Hortumları sayesinde ağır nesneleri kaldırabilir, su ihtiyaçlarını giderebilir ve aile ve arkadaşlarıyla selamlaşabilirler. Çoğumuzun bildiğinin aksine fillerin asıl renkleri tozlu açık gri değildir. Bu hayvanlar suya girip çıktıklarında fark ederiz ki asıl renkleri koyu gridir. Dünyada üç farklı fil türü vardır: Afrika savanı veya çalı fili, Afrika orman fili ve Asya fili. 2000 yılında ayrı bir tür olarak kabul edilen Afrika orman fili, savan filinden daha küçüktür. Asya filinin üç alt türü bulunmaktadır: Hint fili, Sumatra fili, ve Sri Lanka fili. 

Filler Ne İle Beslenirler?

Filler otoburdur. Otlar, meyveler ve kökler dahil olmak üzere çeşitli bitkilerle besin ihtiyaçlarını giderirler. Yetişkin bir fil günde yaklaşık 100 kilogram yiyecek ve 100 litre su tüketir. Eğer ki fil uzun süre aç ve susuz kaldıysa bu miktar 2 katına kadar bile çıkabilir. Bu kadar fazla ölçülerde tüketim yapan türler olduklarından dolayı filler önemli birer ekolojik faktör haline gelmişlerdir. Çünkü fillerin yaşadığı ekosistemleri önemli ölçüde etkileyip değiştirdiği tespit edilmiştir. 

Fillerin Yapıları

Fillerin türlerini hızlıca ayırt etmek için uzmanlar fillerin kulaklarına bakarlar. Afrika fillerinin kulakları kuzenlerinden çok daha büyüktür ve Afrika kıtasına benzer şekilde tanımlanırlar. Asya fillerinin kulakları ise Hindistan yarımadasına benzer şekildedirler. Ayrıca hortumları da farklıdır. Afrika fillerinin hortumlarının ucunda iki delik varken Asya fillerinin hortumlarında bir delik vardır. Fillerin hortumları aklımızın alamayacağı kadar güçlü ve beceriklidir. Her bir filin hortumunda yaklaşık 40.000 kas ünitesi bulunur. Hortumları belki de herhangi bir memelide bulunan en hassas organdır. Başta bahsettiğimiz işlevler bir yana, filler hortumlarını aynı bizim şnorkel kullandığımız şekilde kullanırlar. Böylece yüzerken kendilerine kolaylık sağlarlar. 

Hortumları bir yana, fillerin dişleri de oldukça enteresandır. Filler yaklaşık 2 yaşında iken ortaya çıkan bu dişler oldukça kesicidir ve bu dişler fillerin yaşamları boyunca büyümeye devam eder. Dişler beslenmeye yardımcı olmak, ağaçların kabuklarını çıkarmak veya kökleri kazmak için kullanılır. Fakat aynı zamanda oldukça güçlü bir savunma aracıdır ve doğadaki yırtıcılara karşı fillerin kendilerini korumasını sağlar. Ne yazık ki bu güzel dişler filler için bazen çok ciddi bir tehlikeyi ortaya çıkarır: insanlar. Fildişi oldukça talep edilen ve ilgi gören bir materyaldir ve sırf bu sebepten ötürü filler kaçak bir şekilde öldürülmektedir. Eğer hayatınızda fildişi piyano veya masa gördüyseniz kelimenin gerçek anlamı ile fillerin dişlerinden yapıldıkları için bu isme sahiptirler. 

Fillerin derileri yaklaşık 2.5 cm kalınlığındadır. Bir karşılaştırma yapacak olursak, insan derisi 0.3 – 2.6 mm kalınlığındadır. Derilerindeki kıvrımlar ve kırışıklıklar düz deri parçalarına göre 10 kat daha fazla su tutabilir, bu da onların sıcak iklimlerde biraz olsun serinlmelerine yardımcı olur. Düzenli olarak toz ve çamur banyoları yaparak ciltler temiz tutarlar ve güneş hasarından korunurlar. 

Aşağıdaki görselde Asya ve Afrika fillerinin kulaklarının farklı yapılarını görebilirsiniz:

Filler Hakkında Enteresan Bilgiler

Bu bölümde aklınızda kalabilecek birkaç enteresan bilgiye değineceğiz ve fillerin aslında oldukça değişik canlılar olduğunu göreceğiz

• Yalnızca erkek Asya fillerinin büyük dişleri vardır ve dişi Asya fillerinin nadiren dudak çizgisinin ötesine uzanan küçük dişleri bulunur.
• Dişlerin her biri 90 kilogram üzerinde ağırlığa sahiptirler.
• Filler hortumlarından pipet kulanır gibi su içmezler, bunun yerine hortumlarını suyu tutan bir bardak gibi kullanırlar ve ağızlarına dökerler. Ayrıca hortumlarını nehirleri geçerken şnorkel olarak da kullabilirler.
• Filler zıplayamayan tek memeli türüdür.
• Ortalama olarak yavru fillerin ağırlığı doğumda 90 – 135 kg arasındadır.
• Düzgün bir donanıma sahip bir araba, bir filin bir günde ürettiği metan miktarı ile yaklaşık 32 km yol kat edebilir.
• Filler bizim duyamayacağımız sesler çıkarırlar. Bazı çağrıları o kadar alçaktır ki, insanların duyabileceği ses aralığının oldukça altındadır. Ve filler yalnızca yaptıkları çağrılardan 100’ün üzerinde farklı arkadaşını tanıyabilirler.

Yok Olma Tehlikesi

Geçen yüzyılda Afrika fillerinin %90’ı yok oldu. Bunun nedeni büyük ölçüde fildişi ticaretidir ve bugün tahminen yaklaşık 300.000 yabani fil hayattadır. Son üç nesilde en az %50 oranında azalan Asya filleri de vahşi doğada kalan yalnızca 52.000 civarında bireyleri ile tehdit altındalar. Yaşam alanları değiştikçe insan yerleşimleri ve tarım nedeniyle Asya filleri popülasyonları suya, beslenme ve üreme alanlarına ulaşmak için geleneksel göç yollarını takip etmekte zorlanıyor ve insanlarla sıklıkla tehlikeli karşılaşmalarda bulunuyorlar. 1500’lü yıllarda Afrika’da 25 milyondan fazla fil bulunmaktaydı. 1900’lerde bu sayı yaklaşık 10 milyona, 1979’da ise 1,3 milyona düştü. 1980’li yıllarda nüfusta hızlı bir düşüş yaşandı ve 1990’ların ortalarına gelindiğinde fillerin nüfusu 300.000’e düştü. Maalesef insanların fillerin yok olmasını engellemek için izleyebileceğimiz çok az yol bulunmakta ve bu yollar daha çok hükümetler tarafından uygulanmalı: yasadışı avlanmayı önlemek, fil yaşam alanlarını korumak ve bu sayede fildişi kaçakçılığını azaltmak. Aşağıdaki görsel fildişi ticaretinin ne kadar vahşi ve ciddi bir para kazanma yöntemi olduğunu açıkça gösteriyor.

Biz vatandaşların alabileceği en efektif önlem ise, özellikle turist olarak bir Asya veya Afrika ülkesine gittiğimizde, fillerle temas edeceğimiz ya da onları doğal yaşam alanları dışında görebileceğimiz etkinliklerden kaçınmaktır. Çünkü turistlerin eğlencesi ve yerel halkın para kazanması uğruna birçok fil doğal yaşam alanlarından koparılıp insanların kuklası haline getiriliyor.

Kaynakça ve İleri Okuma

Ritchie, H., & Roser, M. (2024, March 9). The state of the world’s elephant populations. Our World in Data. https://ourworldindata.org/elephant-populations#:~:text=In%201500%2C%20there%20were%20over,numbers%20had%20fallen%20below%20300%2C000. 

SheldrickTrust. (n.d.). About elephants: Elephant Conservation & Protection. Sheldrick Wildlife Trust. https://www.sheldrickwildlifetrust.org/about/species-we-protect-elephants?gad_source=1&gclid=Cj0KCQjwwuG1BhCnARIsAFWBUC3CieWO0YTbHoowgI3UyZFypU43uJKJNO_RDOKeU2UKlbCBLck4pwoaApbqEALw_wcB 

YouTube. (n.d.). YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=nC4jOfpWV1E 

10 amazing elephant facts you need to know. United for Wildlife. (2022, September 21). https://unitedforwildlife.org/news/10-amazing-elephant-facts-need-know/