Renk Körlüğü ve Achromatopsia Adası

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · BiyoKromatik Nefes ve Renklerin Bedeli

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Yeşil deyince aklınıza ne geliyor? Ya da kırmızı veya mor… Bu renkler gerçekten sizin düşündüğünüz gibi mi yoksa sizin gördüğünüz renklere herkes bu ismi verdiği için mi öyle isimlendiriyorsunuz? O zaman renk körlüğünü daha yakından tanıyarak sorularımıza cevap arayalım.

Renk körlüğü üzerine ilk kez araştırma yapan bilim insanı renk körü olduğu bilinen John Dalton’dur. Bu sebeple renk körlüğüne “daltonizm” de denmektedir. 1794 yılında Renk Görmeyle İlgili Olağanüstü Gerçekler ve Gözlemler isimli bir makale yayımlayarak renk körlüğünden bahseder. “Görüntünün başkalarının kırmızı dediği kısmı bana bir ışık gölgesi veya kusurundan başka bir şey gibi görünmüyor; ondan sonra turuncu, sarı ve yeşil tek bir renk gibi görünüyor, yoğun bir sarıdan nadir bir sarıya doğru oldukça düzgün bir şekilde iniyor ve benim farklı sarı tonları diyeceğim şeyler oluşturuyor.” şeklinde ifade eder gördüklerini. Öyle ki gözlerinin içinde mavi bir sıvı olduğunu düşünen Dalton, öldükten sonra gözlerine otopsi yapılmasını ister fakat yapılan otopside aslında böyle bir durum olmadığı ortaya çıkar. Kendisi gibi kardeşinin de renk körü olması bu durumun kalıtsal olduğunu düşünmesine sebep olur.

Gözün retina tabakasında görmeyi algılayan çeşitli fotoreseptörler bulunur. Bu reseptörlerden biri olan koni hücreleri cisimlerin renklerinin algılanmasını sağlar. X kromozomu üzerinde çekinik genlerle kalıtılan bu rahatsızlık erkeklerde %8 civarında görülürken kadınlarda %0,5 oranında görülmektedir. Koni hücrelerinin işlevini yerine getirememesi durumunda ortaya çıkan bu rahatsızlık doğuştan olabileceği gibi sonradan da çeşitli sebeplerle meydana gelebilir. Farklı koni hücrelerinde meydana gelen hasarlar farklı görme kayıplarına yol açar.

Renk körlüğü üç ana başlık altında sınıflandırılır: Protopani (kırmızı renk körlüğü), deuteranopi (yeşil renk körlüğü), tritaponi (mavi renk körlüğü). Birey hangi renkle alakalı görme kusuru yaşıyorsa o renk ve tonlarını ayırt edemez, söz konusu rengi farklı bir renkmiş gibi algılar. Örneğin, kırmızı renk körü olan bir birey kırmızı ve tonlarını ayırt edemezken kırmızıyı da farklı bir renk olarak görür. Bu durumun sebebi söz konusu rengi algılamak için özelleşmiş fotoreseptörlerin tahrip olmuş olması ya da hiç olmamasıdır.  

Renklere özgü görme bozuklukları tam anlamıyla renk körlüğü olarak isimlendirilmez. Tam renk körlüğünde birey sadece siyah, beyaz ve gri renklerini görür ve bu duruma akromatopsi adı verilir. Bu durum çok nadir görülse de öyle bir yer vardır ki ana karada yaşayan toplumun %10’unu renk körü bireyler oluşturur.

Achromatopsia Adası

Güney Pasifik’te bulunan Micoresia Adaları arasında bulunan Pingelap Atoll olarak bilinen adanın nüfusunun %10’luk kısmını akromatopsi hastası bireyler oluşturur. Bu oran ana karada 1/3000’ dir. 1775 yılında meydana gelen yıkıcı bir tufan sonucunda ada halkının büyük bir kısmı hayatını kaybeder. Geriye sadece 20 kişi kalır. Bu yirmi kişinin çoğunluğun ise renk körüdür. Aralarında dönemin kralı olan Kral Doahkaesa Mwanenihsed’de bulunur. 

Bu çekinik gen nüfusun artması ile sonraki nesillere de aktarılmıştır. Akromatopsi koni hücrelerinin işlevini yerine getirememesi sebebiyle renklerin algılanmasını neredeyse imkânsız hâle getirir. Gözde bulunan çomak hücreleri (fotoreseptör) koni hücrelerinden farklı olarak cisimlerin şeklini ve parlaklığını algılamayı sağlar. Akromatopsi bireylerde bu hücreler işlevini kaybetmediği için görme işlemi gerçekleşir. Bu durumu incelemek isteyen Belçikalı fotoğrafçı Sanne De Wilde 2015’te adaya bir gezi düzenler ve renk körü bireylerin dünyayı algıladığı şekilde gösteren fotoğraflar çeker. Bu hastalığa sahip bireylerin hepsinin renkleri algılama oranı farklı olduğu için fotoğraflarını düzenlerken çeşitli teknikler kullanır.

Renk körlüğü sadece olumsuz durumlara değil aynı zamanda adada bazı geleneklerin de ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bu bireyler cisimleri parlaklıkları ile algıladıkları için gündüz güneş ışığından oldukça rahatsız olurlar. Gece görüşleri oldukça gelişmiştir. Bu nedenle adada gece balık tutma bir gelenek hâline gelmiştir.

Renk körlüğü her ne kadar bireyin yaşam standartlarını olumsuz etkileyen bir rahatsızlık olsa da bireyin yapmak istediklerinin önünde engel değildir. Örneğin, Vincent Van Gogh renk körü olmasına rağmen uzun yıllar adından söz ettiren bir ressam olmuştur. Bu durum tablolarında doğal unsurları resmettiği emperyalist bakış açısıyla kendisini tanımamıza neden olmuştur.

Günümüzde teşhisi oldukça kolay olan bu hastalığın her ne kadar kalıtsal olarak aktarıldığı bilinse de MS, diyabet gibi hastalıklar da bu duruma yol açabilir. Teşhisi ise “ishihara testi” adı verilen bir testin uygulanması ile çok kısa bir sürede gerçekleşir. Hastalığın seyrine göre ilaçla tedavi uygulanabildiği gibi özel üretilmiş mercekler de kullanılabilmektedir. Mercekler tedavi amaçlı değil, hastanın renkleri algılayabilmesi için kullanılmaktadır.

Kaynakça ve İleri Okuma