Doğunun Fatihi: Büyük İskender

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Büyük İskender in dünyayı dize getiren dehası

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Tarih boyunca pek çok fatih geldi geçti, ancak çok azı Büyük İskender kadar büyük bir miras bıraktı. 20 yaşında tahta geçtiğinde kimse onun dünyayı değiştireceğini tahmin etmiyordu. Ama o, babası II. Filip’in temellerini attığı güçlü Makedon ordusunu kullanarak, sadece on yıl içinde Pers İmparatorluğu’nu yıktı, Mısır’dan Hindistan’a kadar uzanan devasa bir imparatorluk kurdu ve adını ölümsüzleştirdi. O, sadece bir savaşçı değil, aynı zamanda bir kültür taşıyıcısıydı; fethettiği yerlerde Yunan kültürünü yayarak Helenistik dönemin kapılarını açtı. Peki, onu bu kadar özel kılan neydi? Neden hâlâ tarihin en büyük liderlerinden biri olarak anılıyor? Bu yazıda, Büyük İskender’in yükselişini, fetihlerini ve ardında bıraktığı büyük mirası keşfedeceğiz.

Makedonya’nın Birleşmesi

Antik Yunan tarihi hakkındaki yazımızı okuyan okuyucularımızın hatırlayacağı üzere II. Filip öncesinde Yunan coğrafyası tamamen şehir devletlerinden oluşuyordu. Makedonya da bu devletlerden biriydi ve Antik Yunan dünyasında uzun süre göz ardı edilen bir krallıktı. Yunan şehir devletlerinden farklı olarak monarşi ile yönetiliyordu ve görece geri kalmış bir bölge olarak görülüyordu. İşte burada II. Filip tarih sahnesine çıktı ve Makedonya’yı güçlü bir askeri ve siyasi güç hâline getirdi. 

Önce Makedon falanksı adı verilen bir sistemle sağlam bir ordu kurdu. Bu ordu, Filip öncülüğünde hem disiplinli, hem güçlü hem de etkili bir orduydu. Filip adeta bir savaş makinesi yaratmıştı ancak bu makine, İskender’e kadar gerçek potansiyeline ulaşmayacaktı. Fakat Filip de bu kurduğu orduyla harikalar yarattı ve M.Ö. 338’de Chaironeia Savaşı’nda Atina ve Thebai’yi yenerek Yunanistan’ı Makedonya egemenliği altına aldı.

Yunan coğrafyasını tek devlet haline getirdiği sırada Filip’in tüm bu katkılarını çok daha ileri taşıyacak olan ve daha sonraları “Büyük” lakabını taşıyacak olan bebek İskender M.Ö. 356 yılında doğdu. İskender, genç yaşta Aristo’dan eğitim aldı, bu eğitim sırasında felsefe, bilim ve politika konularında gelişim gösterdi. Aynı zamanda Homeros’un İlyada destanına hayrandı ve kendisini Akhilleus ile özdeşleştiriyordu. Genç yaşlarda cesareti ve askeri yetenekleriyle dikkat çekmiş, Babası Filip’in seferlerine katılarak liderlik yeteneklerini kanıtlamıştı. Daha 20 yaşındayken başarılı olacağı öngörülen İskender, M.Ö. 336’da babasının bir suikast sonucu öldürülmesiyle kendisini kral koltuğunda buldu. Bu ölümü fırsat bilen bazı şehir devletleri hemen isyan ettiler ancak İskender ilk sınavını başarıyla vererek bu isyanı bastırdı.

İskender’in Devri Başlıyor

Büyük İskender, isyanı bastırmakla kalmadı. Henüz krallığının 2. yılında gözünü Anadolu’ya dikti. Anadolu’nun o dönemki sahibi olan Persler ile M.Ö. 334’te Granikos Savaşı’nı yaptı ve Anadolu’nun kapılarını kendisi için açarak hızla ilerledi. Granikos Savaşı’nı M.Ö. 334’te kazanan İskender, ertesi yıl M.Ö. 333’te İssos Savaşı’nda Pers Kralı III. Darius’u bozguna uğrattı. Darius, savaş meydanını terk etti ve ailesi İskender’in eline düştü. Elbete Persler bu kadarla hemen çökmedi ancak sonları da yakındı. İskender, Persleri bitirmeye kararlıydı. Bunun için M.Ö. 331’de gerçekten zor bir görevi üstüne aldı ve savaş ilan etti. Pers ordusu sayıca çok üstündü, ancak İskender’in üstün taktikleri sayesinde Persler ağır bir yenilgiye uğradı. Bu zaferle birlikte Pers İmparatorluğu fiilen sona erdi. Bu İskender’i gerçekten Büyük İskender yapan bir başarıydı ancak bu kadarla da kalmayacaktı. 

M.Ö. 332’de İskender, Pers yönetimi altında bulunan Mısır’a girdi ve halk tarafından kurtarıcı olarak karşılandı. Burada Amon-Ra Tapınağı’na gitti ve rahipler tarafından Tanrı’nın oğlu ilan edildi. Bu olay, İskender’in hem Yunan hem de Mısır halkları üzerindeki otoritesini güçlendirdi.

Mısır’da İskenderiye (MÖ 331) şehrini kurdu, bu şehir ilerleyen yıllarda bilim ve kültür merkezi haline gelecekti. İskender gördüğünüz üzere yerinde durmayı seven birisi değildi. Yapacakları daha bitmemişti. İskender, bulunduğu yerden binlerce kilometre uzaktaki Hindistan’ı gözüne kestirdi ve M.Ö. 327’de, ordusuyla Hindistan’a ilerledi. Burada Poros adlı Hint prensi ile savaştı ve onu yendi, ancak Poros’un cesareti karşısında ona hükümdarlığını devam ettirme izni verdi. İskender her zaman kazansa da Hindistan’da ilerlemek, askerler için zorlayıcıydı. Askerleri yorulmuştu ve daha fazla ilerlemek istemiyorlardı. M.Ö. 326’da İskender, ordusunun isteği üzerine geri dönüş kararı aldı.

İskender’in Düşüşü ve İmparatorluğun Bölünmesi

Büyük İskender, askerlerinin isteği ile Babil’e döndükten kısa bir süre sonra M.Ö. 323’te 32 yaşında aniden öldü. Bugün bile ölüm nedeni net değildir. Çoğu tarihçiye göre ihtimaller şu şekildedir:

• Sıtma veya tifo gibi bir hastalık
• Zehirlenme
• Aşırı alkol tüketimi ve yorgunluk

Ölüm nedeni tartışmalı olsa da ölümünün etkisi tartışmasızdır. İskender’in ölümüyle birlikte büyük imparatorluğu parçalandı. Generalleri arasında iç savaşlar başladı ve İskender İmparatorluğu birkaç büyük krallığa bölündü:

• Ptolemaios: Mısır’ı aldı (Ptolemaios Hanedanı).
• Seleukos: Mezopotamya ve Pers topraklarını aldı (Seleukos İmparatorluğu).
• Antigonos: Anadolu, Makedonya ve Yunanistan’ı kontrol etti.

Bu krallıkların da ömrü uzun olmadı. Sadece 250 yıl gibi bir süre içerisinde üç imparatorluk da Roma’nın bir parçası olacaktı. 

Büyük İskender, fiziksel olarak genç yaşta hayata veda etmiş olabilir, ama adı ve mirası hâlâ yaşamaya devam ediyor. Onun hikâyesi, sadece fetihlerle değil, aynı zamanda kültürlerin kaynaşması, cesaret ve hırsın insanı nerelere taşıyabileceğiyle ilgilidir. O, bir kraldı ama aynı zamanda bir efsaneydi; bir fatih ama aynı zamanda bir vizyonerdi. Belki de en büyük başarısı, ardında sadece topraklar değil, insanlık tarihinin akışını değiştiren bir miras bırakmasıydı.

Kaynakça ve İleri Okuma