Ormanın Kralı: Aslanlar

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Aslanların Yirmi Milyon Yıllık Sarsılan Tahtı

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

İnsanlar için aslanlar bir simge haline gelmiştir. Gücün, otoritenin ve asaletin simgesi… Akıldan bir hayvan tutulması istenildiğinde akla gelen, birisiyle özdeşleştirildiğinde kişiye övgüde bulunulmuş gibi kabul edilen bir hayvandır aslan. Atletik, güçlü ve estetik özelliklere sahip olan bu hayvan görünenden fazlasını da içinde barındırır. Bu yazıda aslanları daha yakından tanıyıp, onlara dair bilinmeyenleri birlikte öğreneceğiz.

Evrimsel Olarak Aslan

Aslanlar ya da biyolojik adıyla Panthera leo’lar, evrimsel süreç içerisinde karmaşık bir yol izleyerek ortaya çıkmışlardır. Aslanların evrimi, büyük kedigiller (Pantherinae) ailesinin genel evrim süreci ile yakından ilişkilidir. Bugün bildiğimiz aslanların ataları, yaklaşık 20 milyon yıl önce ortaya çıkan büyük kedigiller ile başlamıştır. 20 milyon yıl önce yaşamış Proailurus modern kedilerin atasıdır.

Bu atadan gelen Panthera cinsi, yaklaşık 4-6 milyon yıl önce evrimleşmiştir ve bu cinsin üyeleri arasında aslanlar, kaplanlar, leoparlar, jaguarlar ve kar parsları bulunmaktadır. 

Panthera leo türü, yani aslanlar, yaklaşık 1-2 milyon yıl önce Afrika’da evrimleşmiştir. İlk aslanlar, günümüz aslanlarına göre daha büyük ve daha sağlam yapılıydı. Pleistosen dönemde (yaklaşık 2.5 milyon yıl önce başlayıp 11,700 yıl önce sona eren jeolojik dönem), aslanlar geniş bir coğrafyaya yayıldı. Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika’nın bazı bölgelerinde de yaşadılar. Yani hemen hemen her kıtada yaşamışlardır. Elbette her bir kıtada yaşayan aslan türleri, birbirlerinden farklıydı. 

Bugün ise genel olarak iki aslan türü hayatta kalmıştır: Afrika ve Asya aslanı. Bu iki türden ise en akılda yer edeni Afrika aslanıdır. Peki neden Asya ve Afrika? Neden aslanlar soylarını/türlerini başka bölgelerde devam ettiremediler? Aslanların ihtiyacı olan geniş araziler, avlanma alanları, su kaynakları ve hava koşulları gibi faktörlerin en uygun olduğu coğrafya Afrika’dır. Zaten türün ilk temsilcileri de Afrika kıtasından çıkarak kalan coğrafyalara yayılmıştır. Asya aslanları ise adaptasyon yetenekleri sayesinde bölgeye ayak uydurabilmiştir. Kalan türler için ne yazık ki birçok faktör onların barınmasını engellemiştir. “Peki tamam bu kadar biyoloji yeter. Siz bize anlatsanıza bu aslan ne yer ne içer? Kimleri sever?” diyenler için, merak etmeyin, büyük patili ve keskin dişli arkadaşımızı şimdi daha yakından tanıyacağız!

Yaşadıkları Yerler

Bize göre, birini tanımanın en iyi yolu evini görmektir. Aslan için de bu farklı değildir. Sonuçta aslan yattığı yerden belli olur. 

İki ana aslan türünün bulunduğunu söylemiştik: Asya ve Afrika aslanları. Yaşadıkları yerler de isimlerinden farklı değil elbette. Asya aslanları, yalnızca Hindistan ve çevresinde yaşamaktadır. Daha da detay verirsek, Hindistan’ın Gujarat eyaletindeki Gir Ormanı’nda bulunurlar. Bu popülasyon, alanı da dar olduğundan nesli tükenme tehlikesini derinden yaşamaktadır ve koruma altındadır.

Afrika aslanları ise bu açıdan daha avantajlıdır. Onlar, daha fazla alana sahip oldukları ve bulundukları bölgenin hakimi konumunda olduğu Sahra Altı bölgesinde yaşarlar. Aslanların en geniş popülasyonlara sahip olduğu bölge burasıdır. Bu bölgede aslanlar, özellikle savanlar, açık ormanlık alanlar ve otlaklar gibi çeşitli habitatlarda bulunur. Kenya, Tanzanya, Zambiya, Güney Afrika ve Botsvana gibi ülkelerde büyük aslan popülasyonları bulunmaktadır. 

Aile Yapısı ve Yaşam Şekilleri

Peki aslanlar bulundukları bölgede nasıl yaşarlar? Aile yapıları nasıldır? 

Aslanlar, göründüğünden çok daha sosyal hayvanlardır. Diğer kedigillere kıyasla aslanlar, aile kuran ve ailesiyle beraber gezen hayvanlardır. Sürü halinde yaşarlar. Sürü yapısı, diğer büyük kedigillerden farklı olarak oldukça gelişmiştir. Sürülerinde bir sürü lideri bulunur. Bu erkek bir aslandır. Sürüyü koruma görevini o üstlenir ve dilediği dişiyle çiftleşme hakkına sahiptir. Bu korumanın ödülü olarak da günde yaklaşık 20 saat kadar uyur. Kütlesini ve gücünü böyle korur.  Dişi aslanlar ise genelde sürüde en fazla üye ile akraba konumunda olan üyelerdir. Sürünün avlanması için çalışırlar ve yavrulara bakarlar. Genel olarak sürünün en çok çalışan üyeleridir. Son olarak yavrular ise, yaşamaktan başka yalnızca sevimli olma görevini üstlenir.

Dişiler, birlikte ava çıkarlar ve irili ufaklı birçok hayvan avlayarak sürüyü beslerler. Hayvanlar aleminde bir şey çok bellidir: Av her zaman beraberinde çatışma getirir.

Çatışmalar

Aslanlar, yaşadıkları bölgelerdeki diğer yırtıcı hayvanlarla ve bazı otobur hayvanlarla çatışma yaşarlar. Bu hayvanları nedenler olarak ikiye ayırabiliriz. İlki aslanların sırtlan, leopar ve çita gibi diğer predatör türleriyle yaşadığı çatışmalardır. Bu çatışmaların ana nedeni başka bir avın paylaşılamamasıdır. Örneğin, bir aslan rahatlıkla tek başına alt edebileceği bir ceylanı avladıktan sonra sürüsüne götürmek ister veya orada avını yemek ister. Bu durumda onu tek yakalayan sırtlan sürüsünün saldırısına uğrayabilir. Yani ne aslan sırtlanı ne de sırtlan aslanı yeme derdindedir. Bunun gibi örnekler çatışmanın ilk türüdür. 

İkinci tür çatışma ise etçil olmayan hayvanların yavrularını aslanlardan korumak için verdiği çabadan kaynaklanır. Fil ve gergedan gibi Afrika’da yaşayan hayvanlar et ile beslenmezler. Takdir edersiniz ki oldukça büyük ve güçlüdürler. Dolayısıyla aslanın yetişkin fil ve gergedana saldırması çok akılcı değildir. Bu nedenle yavruları hedef alırlar. İşte o zaman da yetişkin fil veya gergedanlar ile aslanlar arasında çatışma olabilir. 

Bazen de aslanların kendi arasında sorunlar yaşadığı barizdir. Bu sorunlar dişi aslanlar için yiyecek paylaşımı ve yavrusunu korumak gibi nedenlerden doğar. Erkek aslan, başka bir predatör veya sürü içerisinde başka bir üyenin yavrusunu hedef alması, dişi aslanın tırnaklarını çıkarmasına ve tüm gücüyle saldırmasına yol açar.

Erkek aslanlar ise bir ana neden için savaşır: Sürüyü korumak

Tek bir neden gibi gözükse de en zor iş onundur çünkü karşısında sırtlan yoktur, yanında sürüsü yoktur. Karşısında kendisi gibi çetin bir erkek aslan vardır. Bu durumda dişiler veya sürünün üyeleri müdahale etmeden bir düello gerçekleşir. Bölgelerini savunmak ve sürüyü kontrol etmek için savaşırlar ve kazanan sürünün kontrolünü ele geçirir. Üzücü tarafı şudur ki iki erkek aslan kavga ettiğinde bir taraf ya ölümcül bir yara alır ya da sakatlanarak yavaşça ölüme sürüklenir. Bu güçlü krallar karşısındakini daha azıyla bırakmayacak kadar azılıdır.

Aslanın Gücü

Aslanlar az önce bahsettiğimiz gibi güçlü ve atletik yaratıklardır. Sadece pençeleri ve dişleri değil, kükremeleri bile güçlüdür. Zira bir aslan kükrediği zaman bu ses ortalama 8 km uzaktan bile duyulabilir. Sürüsünü toplaması ve bölgesinde korku salması için oldukça etkili bir yöntemdir. Bir başka gücü de evcil kedi besleyenlerin de bildiği bir özellik olacaktır: Aslanlar, tıpkı ev kedileri gibi gece görüşü konusunda çok başarılıdır. Gözleri, insanlara göre yaklaşık altı kat daha iyi görür. Bu özellikleri, gece avlarında büyük avantaj sağlar. Tabii buna ek olarak, çenelerinin ortalama 485 tonluk bir baskı uygulayabilmesi gibi özellikleri de vardır. Kısacası aslanlar, karada bulabileceğiniz en güçlü hayvanlardan birisidir.

Günümüz

Tüm bu güçlerine ve dinamik yapılarına rağmen günümüzde aslanlar ne yazık ki en azılı canlı türüne yenik düşmektedir: İnsanlar

Popülasyonları, habitat kaybı, avlanma ve insan-yaban hayatı çatışmaları nedeniyle azalmaktadır. Afrika aslanlarının popülasyonu, son yüzyılda büyük ölçüde azalmıştır. Tahminlere göre, Afrika’da 20.000 ila 25.000 arasında aslan kalmıştır. Bu sayı, 20. yüzyılın başlarında 200.000’in üzerinde olarak tahmin edilen popülasyona kıyasla oldukça düşüktür.

Asya aslanı ise günümüzde yalnızca Hindistan’ın Gujarat eyaletindeki Gir Ormanı’nda küçük bir popülasyona sahiptir. Günümüzde yaklaşık 600 bireyden oluşan bu popülasyon koruma çabaları sayesinde istikrarlı bir şekilde artmaktadır. 

Soyunun tükenmemesi için gerçek bir çaba olsa da insanın yaban hayatı ile olan savaşı bitmedikçe böyle sorunlar yaşanmaya devam edecektir. Bu sorunların devam etmesi halinde de aslanlar 20 milyon yıldır süregelen bu canlı türü saldırganlığına akıl sır erdiremediği bir tür tarafından yok edilme tehlikesiyle karşı karşıya gelecektir. Bunun gerçekleşmemesini temenni ediyor ve kralı selamlıyoruz. 

• Bu seri, Tufan Özdemir’in vefat eden sevgili dostu Loki’ye ithaf edilmiştir.

Kaynakça ve İleri Okuma