Anselmus ve Tanrı Kavramı

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Anselmus un Mantik Tuzagi ve Yapay Zeka

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Hazır mısınız? Çünkü Anselmus (ya da İngilizce adıyla Anselm) bugün size Tanrı’nın varlığını kanıtlamaya çalışacak. En azından gayesi bu. Ne kadar başarılı olduğuna yazı sonunda karar verelim. Başlamadan önce Anselmus’u kısaca tanıyalım:

Anselmus ve Amacı

Anselmus, 11. yüzyıl ve 12. yüzyıl arasında yaşamış bir Hristiyan filozof ve rahiptir. Anselmus, hayatı boyunca Tanrı’nın varlığını ve doğasını anlamaya yönelik birçok argüman sunmuştur. Sonunda, bu yazının konusu olan argümanıyla kendi inanışına göre Tanrı’nın varlığını kanıtlamıştır.

Şunu bilmek gerekir ki Anselmus ne bu amacında ne de sunulan argümanlarda yalnız değildi. Birçok başka filozof da tıpkı Anselmus gibi inandıkları Tanrı’yı herkese kanıtlamak için argümanlar sunmuştu. Saint Augustin’den tutun Pascal’a kadar birçok başka filozof da kendi anlayışlarına göre kanıtlar sunmuştu ancak şu an bile genel geçer bir şekilde kanıtlanmadığını varsayarsak hiçbirinin düşüncesi doğrudan kabul edilmemiştir. Onları takip edenler elbette oldu ama ağırlıklı olarak eleştiri yağmuruyla karşı karşıya geldiler. Peki Anselmus nasıl bir kanıt sundu?

Anselmus ve Kanıtları

Öncelikle Anselmus, elbette somut bir kanıt sunmayı amaçlamadı. O, felsefe ve mantığı kullanarak ontolojik yani akla dayalı olacak bir kanıt sunmaya çalıştı. Bu kanıt için, Anselmus önce Tanrı’nın varlığını tanımlayarak ve varlığının “mükemmel olması gereken bir varlık” olduğunu öne sürerek başladı. Sonuçta varlığına inanılan Tanrı en mükemmeldir. Her şeyi bilen ve her şeye gücü yeten bir Tanrı’dan bahsedilir. 

Anselmus, tam da bu ışıkta Tanrı’nın mükemmel olması gerektiğini tanımlar ve daha sonra Tanrı’nın var olmadığını düşünmenin çelişkili olduğunu iddia eder. Çünkü eğer Tanrı yalnızca zihinde bir kavram olsaydı, o zaman daha büyük bir varlık düşünebilirdik, yani gerçekten var olan bir Tanrı. Dolayısıyla, Tanrı’nın varlığı, Tanrı’nın kendisinin tanımından doğar.

Bu kısımda bir miktar kafa karışıklığı oluşması doğaldır. Gelin küçük bir tercüme ile yeniden yapalım:

Şimdi, Tanrı’nın var olduğunu düşünelim. Eğer Tanrı sadece bizim zihnimizde bir kavram veya hayal olarak varsa, o zaman daha üstün bir şey düşünebiliriz: Gerçekten var olan bir Tanrı. Çünkü gerçekten var olan bir Tanrı, sadece zihnimizde bir kavram olmaktan daha üstündür.

Ancak, bu durumda bir çelişki ortaya çıkar. Çünkü Tanrı, en mükemmel varlık olmalıdır ve gerçekten var olan bir Tanrı, sadece zihnimizde bir kavram olmaktan daha mükemmel olmalıdır. Dolayısıyla, Tanrı’nın gerçekten var olmadığını iddia etmek, Tanrı’nın var olması gerektiğini kabul etmekle çelişkilidir.

Tanrı’nın Varlığı Tanrı Tanımından Doğar!

Yani Anselmus’un argümanı, Tanrı’nın varlığının, Tanrı’nın kendisinin tanımından doğduğunu öne sürer. Bu argümanı kabul edenler, Tanrı’nın var olduğunu iddia ederken, reddedenler ise argümanın mantıklı olmadığını savunurlar. Ancak, bu tartışma yüzyıllardır filozoflar arasında devam etmektedir.

Özetle, Tanrı sadece kafamızda bir kavram olursa mükemmel olamaz. Var olmayan bir şey nasıl mükemmel olabilir ki diye sorar Anselmus. Birçok filozofa göre de hataya düştüğü yer burasıdır. Evet, Anselmus’un anlattığı “mükemmel” kavramı açısından bu son derece doğrudur. En nihayetinde Descartes de bu argümanı bir ölçüde Anselmus’tan uzun yüzyıllar sonra kullanacaktı ancak diğer filozoflar için bu argüman yeterli olmaktan çok uzaktı: “Tanrı’nın mükemmel olduğunu nereden biliyorsun?” 

Bu soru en azından felsefi açıdan Anselmus’u sıkıştırır çünkü felsefi açıdan Anselmus bir ön kabul ile argümana girmiştir ki genelde ön kabulle felsefi tartışmaya girmek de problemdir. Sonuçta, Anselmus sadece mükemmel kavramı hakkında bir açıklama yapabilmişti ki o bile tartışılabilir bir açıklamaydı. 

Günün sonunda, Anselmus belki de Tanrı’nın mükemmel olduğu ön kabulu üzerinden ilerlediği için herkesi ikna edememişti. Siz ne dersiniz? Anselmus’un sizce kabul edilebilir mi? Veya onu eleştirenler sizce haklı mı? Unutmayın ki hangi tarafa yakın olursanız felsefi konularda haklı veya haksız olmanız pek mümkün değildir.

Kaynakça ve İleri Okuma