Modern Hemşireliğe Işık Tutan Kadın: Florence Nightingale

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Rakamlarla Savaşan Hemşire Florence Nightingale

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Cephede savaşmayan bir kişi herhangi bir savaşın gidişatını etkileyebilir mi? Başta hijyen olmak üzere bakım gereksinimleri karşılanmayan yaralı askerlerin ölüm oranının daha yüksek olduğunu gözlemleyen biri elbette etkileyebilir, hem de büyük oranda. Kırım Savaşı sırasında ülkemizde bulunarak savaştaki askerlere bakım veren ve dünyada hemşireliğin öncü ismi kabul edilen Florence Nightingale’in devrim niteliğindeki girişimlerini anlatmadan önce kendisini yakından tanıyalım.

Florence Nightingale: Aile ve Eğitim Hayatı

12 Mayıs 1820- 13 Ağustos 1910 tarihleri arasında yaşamış İngiliz bir hemşiredir. Kendisi aynı zamanda istatistikçi ve sosyal reformcudur. Varlıklı bir ailenin kızı olarak dünyaya gelmiş; kadınlara değer verilmeyen, tek görevlerinin evlenip çocuk sahibi olmak olarak görüldüğü yıllarda yaşamıştır. Fakat bu konuda en büyük şansı babası olmuştur. Babası, kadınların okuması gerektiğini düşünmüş ve kızına bu konuda her türlü desteği sağlamıştır. Nightingale, erken yaşta yüksek entelektüel düzeye ulaşmış; babasının yönlendirmesiyle tarih, felsefe ve edebiyat alanlarına yönelmiştir. Aynı zamanda daha çocuk denecek yaşlarda Fransızca, Almanca, İtalyanca, Yunanca ve Latince dillerinde hem okuyup hem yazabilecek düzeye gelmiştir. Kadınlara yüklenen toplumsal cinsiyet rollerinden oldukça rahatsız olan Nightingale, babası William Edward Nightingale ile sosyal yaşam üzerine ciddi sohbetler etmiştir.

Florence Nightingale, Tanrı’ya oldukça bağlı bir kadındır. Onun kendisine açık mesajlar verdiğini düşünür. Bu mesajlardan en net olanı ise hemşireliği seçmesine vesile olur. Hemşire olmak istediğini ailesiyle paylaştığında babası çeşitli araştırmalar yapar. O dönemde hemşireler entelektüel çevrelerden çıkmayan; kasabalardan, kenar mahallelerden çıkan düşük ahlak düzeyine sahip kadınlardır. Hatta Londra’da bir hastanenin başhemşiresi, “Hiçbir hemşirenin ayık gezdiğini görmedim.” demiştir. Hastanedeki hemşirelerin neredeyse tamamının hastalarla seviyesiz ilişkiler içinde olduğu, toplumca bilinen bir gerçektir. Nightingale’in ailesi bütün bunları göz önünde bulundurarak hemşire olmasını değil, evlenip bir yuva kurmasını ister.

Kendisi çok güzel bir kadın olmasına rağmen hiç evlenmez. Hayatının bir döneminde evlenmeyi düşünse de ilerleyen süreçte bundan vazgeçer ve bunun Tanrı’nın bir mesajı olduğunu düşünür.

Ailesi hemşire olmasına engel olduktan sonra Nightingale teselliyi dine yönelmekte bulmuşsa da bu onu tam anlamıyla tatmin etmez. Her şeye rağmen büyük bir şevkle tıp ve sağlık alanında eğitim almaya karar verir. Almanya Kaiserswerth’teki Protestan Diyakonesler Enstitüsü’ne kaydolur ve temel hemşirelik eğitimini bu kurumda alır. 33 yaşına kadar çeşitli eğitimler alır ve gönüllü organizasyonlarda bulunur. Hayatının sonraki sürecinde, hayali olan bu meslek için artık somut adımlar atar.

Hemşireliğe İlk Adımlar

1853 yılında ailesinin yanından ayrılarak Londra’da bulunan Sıkıntılı Durumdaki Hasta Hanımlar Enstitüsü’nde yönetici pozisyonunda gönüllü olarak çalışmaya başlar. Hemşireleri ve tesisin işleyişini denetlemek, aynı zamanda ilaçların saflığını garanti altına almaktan sorumludur. Bu kurum, Nightingale sayesinde dönemin standartlarına göre oldukça gelişmiş bir kurum haline gelir.

Kırım Savaşı’nda Nightingale

Eylül 1854’te Rusya ile Osmanlı arasında çıkan Kudüs ve Ortodoks sorunları sebebiyle Osmanlı, Rusya’ya savaş açar. Bu dönemde Osmanlı’nın müttefiki olan İngiliz ve Fransızlar ordularını Kırım’a gönderir. Savaşın büyük bir kısmı Kırım’da geçmiş olsa da askerlerin bakımının gerçekleştiği hastane İstanbul Üsküdar’da kurulmuştur. Bu hastane yeterli teçhizata sahip değildir. Hatta The Times gazetesinin Kırım muhabiri William Howard Russell, İngiliz askerlerinin yeterli bakımı alamadığı için öldüklerini, yeterli cerrah, hemşire hatta bandajın dahi bulunmadığını yazmıştır. Bunun üzerine Fransızlar, 50 kişilik bir ekipten oluşan ve “Merhamet Rahibeleri” olarak anılan bir grup gönderir.

Florence Nightingale bu haberi alınca derhal harekete geçer. O dönemde savaş bakanı olan Sidney Herbert’e bir mektup yazarak Türkiye’ye gitmek istediğini bildirir. Talebi kabul edilen Nightingale, 38 kişilik bir ekibin başı olarak Türkiye’ye gelir. Aynı zamanda The Times gazetesi de yaralı askerler için bir fon oluşturmuştur.

Ekip Üsküdar’daki hastaneye geldiğinde adeta dehşet verici bir tabloyla karşılaşır. Koğuşlar pis, fare ve pirelerle dolu; lağım kokusu her yeri sarmıştır. Oldukça kalabalık olan hastane, tıbbi ekipman yetersizliği içindedir. Sınırlı sayıdaki tıbbi malzemeler, askeri birlikler tarafından dağıtılmaktadır. Kirli nevresimler soğuk suyla yıkanmakta ve yeterince temizlenmeden geri geldiği için imha edilmek zorunda kalınmaktadır. Nightingale, yatak örtülerinin öylesine sert ve pürüzlü olduğunu öyleki yaralı askerlerin bu yataklara yatmak yerine battaniyelerinin üzerinde yatmayı tercih ettiklerini yazmıştır.

Florence Nightingale bu hastanede profesyonel bir yönetim ortaya koymak için çok çalışır. Askerî bürokrasiyle sürekli mücadele etmek zorunda kalır. Sivil ve kadın olması sebebiyle başlarda koğuşlara dahi girmesine izin verilmez. The Times tarafından sağlanan fon ile askerlerin ihtiyaçlarını karşılamaya başlar. Çamaşırların yıkanması için askerlerin eşlerinden yardım alır. Askerlerin temel gereksinimleri olan banyo, temiz kıyafet, hijyenik ortam standartları sağlanır.

Lady with a Lamp (Lambalı Kadın)

Florence Nightingale yönetici pozisyonunda çalışıyor olmasına rağmen hastalarla ilgilenmeyi hiçbir zaman bırakmamıştır. Geceleri elinde bir gaz lambası ile koğuşları dolaşmış, hasta askerlerin durumunu değerlendirmiştir. “Lambalı Kadın” ismiyle anılmaya başlaması bu şekilde olur. Askerler için çok hayati bir noktada olan Nightingale için şiirler dahi yazılır:

Longfellow’un bir şiirinde,“Bak! O sefalet evinde/ Bir kadın, elinde lamba ile görüyorum.” şeklinde bahsedilir.

Savaştan sonra İngiltere’ye geri döndüğünde dünyaca tanınan bir isim haline gelmiştir. Kendisini onurlandırmak için yapılmak istenen bütün törenlere katılmayı reddeder. Asıl başarının, Üsküdar’da oluşturduğu hijyenik ortamın bütün askerler için erişilebilir olmasını sağlamak olduğuna inanır. Elindeki istatistiklere dayanarak İngiliz hükûmetiyle yaptığı iş birliği sonucunda askerî reformların gerçekleştirilmesini sağlar.

Askerî reformlar sonrası, Nightingale’e olan minnetin bir göstergesi olarak “Nightingale Fonu” kurulmuştur. Toplanan yaklaşık 45.000 £, Nightingale tarafından hemşireliği geliştirmek ve hayalini kurduğu hemşirelik okulunu kurmak için harcanır. 1860’ta Londra’daki St. Thomas Hastanesi’nde “Nightingale Hemşirelik Okulu” kurulur. Okul; laik, iyi eğitimli ve entelektüel hemşireler yetiştirmek üzere eğitim vermeye başlar. Bu okulun kuruluşu, hemşirelik mesleğinin düşük ahlaki düzeydeki kadınların yaptığı bir iş olmaktan çıkıp, toplumda saygıdeğer bir konuma ulaşmasında önemli bir dönüm noktası olur.

Nightingale’in bir istatistikçi olması hemşirelik alanında yaptığı işlemleri kayıt altına almasına ve veri analizleri yapmasına yardımcı olmuştur.Sağlık verilerini analiz etmiş ve ölüm oranlarını grafiklerle göstermiştir. Özellikle “Gül Diyagramı” (coxcomb chart) ile halk sağlığı sorunlarını görsel hale getirip yetkilileri ikna etmiş ve veriye dayalı sağlık reformları için mücadele etmiştir.

Nightingale, özellikle çevresel hijyenin sağlık üzerindeki etkilerine dikkat çekmiştir. Hemşirelik alanında bir öncü, duayen ve filozof kabul edilir. En ünlü yayını “Hemşirelik Üzerine Notlar” adlı kitabıdır. Nightingale’in hayatı, özellikle Kırım Savaşı’ndaki başarısı, Lady with a Lamp ve The White Angel adlı filmlere konu olmuştur.

Günümüzde, Üsküdar’daki Selimiye Kışlası’nda Nightingale’in kaldığı odalardan biri müze olarak korunmaktadır. Müze, onun İstanbul’daki çalışmalarını ve hemşireliğe katkılarını anmak amacıyla ziyaretçilere açıktır. Randevu alarak müzeyi ziyaret etmek mümkündür.

Florence Nightingale yaşarken Kraliyet Liyakat Nişanı alan ilk kadındır. Doğum tarihi olan 12 Mayıs, her yıl Dünya Hemşireler Günü olarak kutlanmakta ve 12 Mayıs’ın içinde bulunduğu hafta Hemşireler Haftası olarak kabul edilmektedir. Günümüzde savaş ve doğal afet durumlarında üstün başarı gösteren hemşireleri onurlandırmak için Uluslararası Kızılhaç Komitesi tarafından Florence Nightingale Madalyası takdim edilmektedir.

Kaynakça ve İleri Okuma