2. Dünya Savaşı Sonrası Japonya: Yeniden Doğuş ve Dönüşüm

🎧 Bu konuyu sohbet eşliğinde öğren · Kılıçtan lehim makinesine Japonya nın yükselişi

►«1530»0:00 / 0:001×⤴

Yapay zeka ile seslendirildi.

Japonya, II. Dünya Savaşı’nın yıkıcı sonuçlarından kurtulup küllerinden doğan ender ülkelerden biridir. 1945’te savaşı kaybeden ve ağır bir işgal süreci yaşayan Japonya, sadece birkaç on yıl içinde küresel bir ekonomik güç haline gelmeyi başardı. 1930’lardan itibaren militarist bir yönetim altında Asya’da genişlemeye çalışan ülke, savaşın sonunda büyük bir yıkımla karşı karşıya kaldı. Ancak, Amerikan işgali altındaki reformlar, sanayileşme hamleleri ve devlet destekli ekonomik politikalar, Japonya’yı 20. yüzyılın en büyük başarı hikâyelerinden birine dönüştürdü.

Bu yazımızda, Japonya’nın 1930’dan 2000’lere kadar geçirdiği çalkantılı dönemleri ele alarak, savaş öncesindeki siyasi gelişmelerden savaş sonrası yeniden yapılanmaya, ekonomik büyümeden kültürel dönüşüme kadar uzanan büyük değişimi inceleyeceğiz.

Japonya-Çin Savaşları

Japonya, tüm tarihi boyunca içine kapanık bir ülkeydi. İçine kapanık derken elbette utangaç demek istemiyoruz. Onlar, kendi toprakları içerisinde var olan, iç düzene odaklanan biraz daha bölgesel faaliyetler içindeydi. 20. yüzyılın başlamasıyla beraber bu yaklaşım yavaş yavaş değişmeye başlamıştı ve Japonya gözünü yükseklere çevirmişti.

Bu yeni hedefler çerçevesinde 1931 yılında Japonya, Mançurya’yı yani Çin’in kuzeydoğusunda kalan bölgeyi işgal etti. Çok kısa süren savaşın ardından Japonya kazandı ve bu bölgede “Mançukuo” adında bir kukla devlet kurdu.

Yüzyıllar sonra adasından dışarı böylesine net bir adım atan Japonya’nın durmaya niyeti yoktu. Elbette bu durum Çin ve Rusya’nın da gerilmesine neden olmuştu. Japonya bir yandan Pasifik içerisinde etkinliğini artırıyor, bir yandan da Doğu Asya’nın hakimi olmayı amaçlıyordu. Bu amaç çerçevesinde 1937’de ikinci bir Çin-Japon savaşı başladı. Japonya bu savaşta Çin’in büyük şehirlerini işgal etti. Yine de Çin, Japonya’nın beklediğinden daha sağlam bir direniş gösterdi ve Japonya büyük zorluklarla karşılaştı. 

Çin, Chiang Kai-shek liderliğindeki Milliyetçi Kuvvetler (Kuomintang) ve Mao Zedong’un komutasındaki Komünist güçler tarafından savunuluyordu. Japonya, işgal ettiği bölgeleri kontrol altında tutmak için büyük bir askeri ve ekonomik kaynak harcadı. Özellikle 1937’de bu savaş içerisinde gerçekleşen Nanjing Katliamı(200.000’den fazla insanın öldüğü biliniyor) sonrasında Japonya, uluslararası bir baskıyla karşı karşıya kaldı. ABD ve Batılı ülkeler, Japonya’nın Çin’e saldırılarını kınayarak ekonomik yaptırımlara başladı. Özellikle 1940’ta ABD’nin Japonya’ya petrol ve çelik ihracatını kesmesi, Japon ekonomisini ciddi şekilde etkiledi. Tabii bu Japonya’yı durdurmadı. Hatta ABD’nin bunun gibi süreçlere karışması Japonya’nın Asya’da kurmak istediği baskınlığı önlediği için Japonya’nın yeni hedefi haline gelmişti.

Pearl Harbor

1941 yılında Japonya, Çin dışında bir rakiple karşı karşıyaydı. O rakip de üretimin, sanayiinin ve pazardaki baskınlığının o dönem için zirvesindeki Amerika Birleşik Devletleri’ydi. 1939’da başlayan II. Dünya Savaşı’na tam olarak girmemiş olan ABD, Pasifik Okyanusu’nda faaliyetlerini artırmak istiyordu. Elbette bunun için en büyük engel de Japonya’nın ta kendisiydi. ABD savaşa girmek istiyordu ancak Amerikalıların buna izni yoktu. Roosevelt, bir fırsat kolluyordu ki Japonya onlara bu fırsatı vererek Pearl Harbor Limanı’na bir saldırı gerçekleştirdi. Bu limanda Amerikan gemilerinin bakımı yapılıyor, mürettebatlar dinleniyordu. Japonya, buraya gerçekleştirdiği saldırıyla ABD güçlerine zarar vermiş ve gemilerini batırmıştı. 

Bu durum Roosevelt’e aradığı fırsatı sundu ve Amerika savaşa net bir giriş yaptı. Japonya, gemileri batırdıktan sonraki birkaç ay oldukça etkin olsa da 1942’de toparlanan Amerika ile Midway Savaşı dolayısıyla yeniden karşı karşıya geldi. Japonya’nın amacı Amerikan uçak gemilerini batırarak Amerika’nın Pasifik’teki faaliyetlerini sona erdirmekti. Problem şuydu ki Amerika, yapılacak olan saldırıdan önceden haberdar olmuştu. Bu sayede ABD, Japonya’nın uçak gemilerini batırmış oldu. ABD de kayıplar yaşasa da hem gelişmiş sanayisi hem de aldığı daha az zararla beraber bu savaştan güçlenerek çıkmış oldu. Japonya ise yükselişinin sonuna geldi ve buradan sonra gerilemesi gerçek anlamda başlamış oldu. 

Hiroşima Faciası

Midway sonrasında Japonya büyük sorunlar yaşasa da çekilmeye niyeti yoktu. ABD’ye her anlamda sorun yaratmaya devam ediyordu. ABD zaten Almanya karşısındaki savaşa da katıldığı için iki cephe ile devamlı uğraşmak durumunda kalıyordu. Bu sırada ABD’nin elinde Roosevelt’in yapımını başlattığı bir silah vardı. Roosevelt, her ne kadar bu silahın yapımı tamamlanmadan hayatını kaybetse de onun yardımcısı Truman bu silahı kullanmaya kararlıydı. Bu silah da herkesin tahmin edebileceği üzere atom bombasıydı. Roosevelt’in sır gibi sakladığı bu silahın netamacı belirsizdi. Almanya’ya mı atacaktı yoksa bir caydırıcı mıydı bilinmez ama Truman’ın amacı özellikle bitmek tükenmek bilmeyen Japonya’yı savaştan elimine etmekti. Bu süreçleri daha fazla merak edenler için ABD Tarihi serimizin Roosevelt ve Truman yazılarına göz atabilirsiniz.

Truman, askeri güçlerine kabaca bir hesaplama yaptırmıştı. Bu hesaplamaya göre ABD eğer Japonya’ya bir kara harekatı gerçekleştirirse iki taraf için de çok kanlı bir savaş olacaktı. Almanya düştükten sonra ABD artık vakit kaybetmek istemiyordu. Bu yüzden Truman, Japonya’ya bir ultimatom vererek savaştan çekilmelerini söyledi. Elbette Japonya bunu kabul etmedi. Kazanamasa bile ABD’ye teslim olmak istemiyordu. Bunun üzerine Truman, önce 6 Ağustos 1945’te “Little Boy” adını verdikleri bombayı Hiroşima’ya atmıştı. Anında 60-70 bin kişi ölmüş, 140 bin kişi de yaralanmıştı. 

Buna rağmen Japonya çekilmemişti. Bunun üstüne Truman 3 gün sonra 9 Ağustos’ta bu sefer Nagasaki’ye “Fat Man” adındaki bombayı göndermişti. Bu büyük facia sonrasında Japonya ister istemez savaştan çekildi. Çekildiği anda ABD ve müttefik devletler Japonya’yı işgal etti ve 1947’de yeni anayasa yürürlüğe girdi. Bu zorunlu yapılan anayasa ile Japonya’nın savaş ilan etme hakkı elinden alınmış oldu. Kısacası Japonya, Asya’yı ele geçirme motivasyonu ile çıktığı bu yolda tüm bağımsızlığını kaybetmiş oldu. Bununla beraber General Douglas MacArthur, Japonya’nın fiili yöneticisi oldu. Bu dönemde Yoshida Doktrini adı verilen bir kalkınma planı oluşturuldu. Japonya’nın askeri harcamaları azaltılarak ekonomik büyümeye odaklanıldı.

Küllerinden Doğuyor

Kısa süre sonra 1951’de San Francisco Barış Antlaşması ile Japonya tam bağımsızlığını kazandı. Elbette bu bağımsızlık hala ABD etkisini tam olarak önlemiyordu. Hatta Kore Savaşı sırasında Japonya, büyük ölçüde ABD’ye yardımcı olmuştu ve ABD ile bir çeşit müttefik konumuna gelmişti. Elbette Japonya’nın bu süreçteki asıl amacı toparlanmaktı. Bu nedenle ABD ile arasını iyi tutmalıydı. 1955’ten itibaren Japonya’da hızlı ekonomik büyüme başladı. Öyle ki bu döneme “Japon Ekonomi Mucizesi” denilmişti.

Bu süreçte ağır sanayi, otomotiv ve elektronik sektörleri gelişmeye başladı. Bugün bildiğimiz Toyota, Sony ve Mitsubishi gibi firmalar kuruldu ve büyüdü. Japonya artık askeri bir baskınlık yerine tamamen ekonomi ve sanayii faaliyetlerine odaklanıyordu. 

Japonya, savaşı kaybetmiş ve 2 atom bombasını göğüslemiş bir ülke olarak inanılmaz bir geri dönüş gerçekleştirmişti. Hatta 1964’te yani yalnızca 20 yıl içerisinde Tokyo Olimpiyatları ile ev sahipliğini üstlenmişti. Yine aynı dönemde işçi sendikaları güçlendi, öğrenciler ve entelektüeller sol görüşlü hareketlere katıldı.

Tüm bunlar sayesinde savaştan yalnızca 23 yıl sonra 1968’de Batı Almanya’yı geçerek dünyanınen büyük ikinci ekonomisi oldu.

1991’e kadar bu süreç böyle gelişti. Japonya yer yer sorunlarla karşılaşsa da bu ekonomik büyüme süreci devam etti. Japonya artık herkesin kullandığı markaların sahibi olurken genel imajı savaştan arınarak tamamen gelişmiş teknolojisine yönelik olmuştu. Peki 1991’de ne oldu?

Ekonomik Kriz

1980’lerin sonunda, Japonya’da emlak ve borsa sorunları yaşanmaya başlandı. Bu durum “kaybedilen on yıl” olarak adlandırıldı. Japonya’nın gayrimenkul piyasasında şirketler aşırı borçlanmıştı. Bu nedenle borsa çöküşü ve emlak fiyatlarındaki düşüş, 1990’ların ortalarına kadar devam etti. Bu süreçte enflasyon yükseldi, işsizlik arttı ve Japon hükümeti ekonomik toparlanmaya yönelik zorluklarla mücadele etti.

Bu nedenle 1993’te uzun zamandır iktidarda olan Liberal Demokrat Parti düştü ve yeni bir hükümet kuruldu ancak kısa sürede LDP yeniden başa geldi. Bunun ardından LDP, yeniden benzer bir durum yaşamamak için hızla atılımlar yaptı. 2000’lere geldiğimizde bu krizden sıyrıldı ve özellikle teknoloji alanında atılımlara devam etti. 

Sonuç olarak, Japonya’nın 1930’lar ile 1970’ler arasında yaşadığı dönüşüm, savaşın yıkıcı etkilerinden ekonominin zirveye ulaşmasına kadar uzanan uzun bir yolculuğa şahit olduk. Japonya’nın savaş sonrası yeniden doğuşu, sadece ekonomik anlamda değil; aynı zamanda kültürel ve siyasi yapısında da büyük bir dönüşümün simgesidir ve bu tarihsel süreç, Japonya’nın küresel alanda bugünkü rolünü şekillendiren temel taşları atmıştır.

Kaynakça ve İleri Okuma