“ayrışmanın elektrolitik teorisinden dolayı”
1859 İsveç doğumlu Svante August Arrhenius, 1903’te Nobel Kimya Ödülü almadan çok önce Nobel Komitesi ile bağlantılıydı. 1900 yılında Nobel Enstitüsü ve Ödül Komitesi’nin kurulması için hazırlanan ekipte yer aldı. Kariyerine fizikçi olarak başladığından Nobel Fizik Komitesi’nin asli üyesi, Kimya Komitesi’nin ise resmî olmayan üyesiydi. Bu dönem zarfında, arkadaşları olan kimyagerlere Nobel Ödülleri vermek ve düşmanı olarak gördüğü kimyagerlere ödül vermemekle suçlandı. Bütün bu suçlamalara rağmen, herkesin hemfikir olduğu konu, Arrhenius’un son derece başarılı bir bilim insanı olduğuydu.
Eğitim hayatına fizik alanında başlayan Arrhenius’u kimya alanına iten olay, bölümde bulanan fizik hocalarıyla arasının kötü olması ve ona yol gösterebilecek olan tek hocanın da kimyager olmasıydı. Böylelikle fizikokimya alanında ilk çalışmalarını yapmaya başladı. İlk çalışma odağı elektrolitlerin iletkenliği oldu.
İlk önce elektrolitleri ele alalım. Elektrolitler, içerisinde bulunan iyonlar yoluyla elektriği iletebilen, bu iletim sırasında elektronları kullanmayan ortamlardır. Böyle ortamları oluşturmak için çözücü özelliğe sahip sıvılar içine tuz, asit ve baz gibi iyon üretebilen maddeler eklenmelidir. En yaygın örnek olarak tuzlu su çözeltisi verilebilir. Su, tuzu çözebilecek özelliktedir. Tuz ise suyla temas ettiği zaman ayrışabilen bir yapıdadır. Bu iyonlarına ayrışma olayı da Arrhenius’un incelediği bir diğer başlıktı.
Tuz gibi bileşikler, farklı elementlerin bir araya gelmesi ile oluşur. Tuzu oluşturan elementler sodyum (Na) ve klor’dur (Cl). Bu iki element, tuzu oluşturmak için bir araya geldikleri zaman aralarında bir elektronluk alışveriş olur. Bu alışveriş sonunda, sodyum elektron vererek pozitif, klor ise elektron alarak negatif yüklü olur. Tuz katı hâlde kaldığı sürece, bu iki element zıt kutupların birbirini çekmesinden dolayı yan yana dururlar. Ancak, madde su ile temas ettiği anda çözünür ve kendisini oluşturan yüklü elementler, yani iyonlar, dağılır. Böylelikle, tuzun suda ayrışması sonucu elektrolit oluşur.
Arrhenius bu konuyu doktora tezi olarak çalışmış ve ardından çalışmalarını daha da derinleştirmiştir. 1884 yılında başladığı bu çalışmalar 1903’te ona Nobel Kimya Ödülü getirmiştir. Asitlerin suda çözündüğünde hidrojen iyonu (H+), bazların ise hidroksit iyonu (OH–) oluşturduğu konusunda yaptığı yayınlardan dolayı ‘Arrhenius Asidi’ ve ‘Arrhenius Bazı’ şeklinde tanımlar kimya sözlüğüne eklenmiştir.
Hayatını kaybettiği 1927 yılına kadar, bilim ile ilgilenmeye, ayrıca hem ders kitapları hem de popüler bilim kitapları yazmaya devam etmiştir.
Kaynakça ve İleri Okuma
The Nobel Prize in Chemistry 1903. (n.d.). NobelPrize.org. https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1903/summary/
Kimyadenizi. (n.d.). İyon Dipol Etkileşimleri İyon İndüklenmiş Dipol Etkileşimleri iyon dipol Örnekleri – kimyadenizi.com. https://www.kimyadenizi.com/9konu/iyon-dipol-etkilesimleri/
Atkins P. and de Paula J. Physical Chemistry (8th ed. W.H.Freeman 2006) p.763
Enderby, J E; Neilson, G W (1 June 1981). “The structure of electrolyte solutions”. Reports on Progress in Physics. 44 (6): 593–653
Bize Destek Olmak İster Misiniz?
- Dilerseniz Patreon hesabımız üzerinden bize aylık veya tek seferlik bağış yaparak destekte bulunabilirsiniz.
- Daha detaylı bilgi almak için “Bize Destek Olabilirsiniz!” sayfamızı inceleyebilirsiniz!
